პაატა გუგუშვილი

ოქტომბერი 14, 2008

პ.გუგუშვილი: ქართული შრიფტის გაუმჯობესებისათვის

პაატა გუგუშვილი
ქართული სტამბის წიგნი 1629-1979
საქართველოსა და ამიერკავკასიის
ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში.
მონოგრაფიები, ტომი მეშვიდე.
თბილისი, „მეცნიერება”, 1984
გვ  773-781

3. ქართული შრიფტის გაუმჯობესებისათვის [9]

გაზ. „კომუნისტის” 1961 წ. 1 დეკემბრის ნომერში დაიბეჭდა გამოჩენილი საბჭოთა მწერლის აკადემიკოს კონსტანტინე გამსახურდიას სტატია — „მარადიული საუნჯე”. კ.გამსახურდია აქ აყენებს თანამედროვე ქართული ეროვნული კულტურის უაღრესად აქტუალურ, ჩვენ ვიტყოდით, ერთ-ერთ დიდმნიშვნელოვან პრობლემას, სახელდობრ, ქართული შრიფტის შემდგომი აუცილებელი გაუმჯობესებისათეის ასომთავრულის შემოღების საკითხს.

აკადემიკოსი კ.გამსახურდია სავსებით სამართლიანად აცხადებს, რომ ეს ქართული შრიფტის კომიტეტის საქმეა, და თუ ამ კომიტეტს არ ძალუძს „დაკისრებული მოვალეობა შეასრულოს”, მაშინ „სხვა კომისია ამოირჩიონ” [10].

ქართული სტამბის შრიფტი უდაოდ ძლიერ ჩამორჩება თანამედროვე განვითარებული, მაგალითად, რუსული ან ლათინური, შრიფტის მეურნეობის მიღწევებს და არა მხოლოდ მთავრულის ხმარების სისტემატური გატარების, არამედ საერთოდ სხვადასხვა დანიშნულებისა და სიდიდის შრიფტთა გარნიტურების სიმრავლისა და სისრულის მხრივაც.

თუ რამდენად განიცდიან ამას თვით პოლიგრაფიის მუშაკები, ჟურნალისტები, ჩანს გაზ. „კომუნისტის” იმავე, 272 ნომერში მოთავსებული წერილიდან: ატომური ენერგიისა და რაკეტების ეპოქაში ჩვენი „სტამბები იძულებული არიან იმოქმედონ პრიმიტიულადო”.

თანამედროვე პოლიგრაფიულ მრეწველობაში გამოიყენება ფრიად დიფერენციული შრიფტი სხვადასხვა დანიშნულების ტექსტისათვის: საგაზეთო, საჟურნალო, საბავშვო, საშუალო სკოლების სახელმძღვანელოების, მხატვრული და მეცნიერული (თავის შიგნით კიდევ გრადაციებიანი – პოლიტიკური, ტექნიკური, მასობრივი, სპეციალური) ლიტერატურისათვის, რეკლამა-აფიშებისა და ა. შ.

თითოეულ მათგანში კიდევ იხმარება სხვადასხვა ზომის (კეგლის) შრიფტი, როგორც ტექსტისა და კურსივის ასაწყობად, ასევე მთავრული ანბანების გარნიტურთა სახით, რომ არა ვთქვათ რა აქციდენციური შრიფტისა და სხვა სასტამბო მასალის შესახებ. პოლიგრაფია თანამედროვე მრეწველობის ისეთი დარგია, სადაც, ცნობილი მიზეზების გამო, მალე ინერგება მეცნიერებისა და ტექნიკის შესაბამისი მიღწევები. წარმოების ავტომატიზაცია, მექანიზაცია (ლინოტიპი, მონოტიპი, ფოტოამწყობი) გავლენას ახდენენ უწინარეს ანბანის (შრიფტის) გრაფემაზე (მოხაზულობაზე, ჩონჩხზე), მეტ-ნაკლები ზომით თვით წერისა და ლიტერატურული ენის, სტილის, ფრაზეოლოგიის, საერთოდ მეტყველების ეკონომიურობისა და მობილურობის განვითარებაზე.

პოლიგრაფიაში, საერთოდ ლიტერატურულ და მეცნიერულ მუშაობაში ელექტრონის “გონიერი” მანქანების შეჭრა, კერძოდ, მთარგმნელობის ლექსიკური მასალის გამოვლენის, აღრიცხვისა და კონტროლის ინტერესები მოითხოვენ, რათა ყოველი სიტყვა (ტერმინი) ფუძის ანბანით იწყებოდეს, რასაც შეუძლია მეტ-ნაკლები ზომით თავსართების “გაქრობა” და შესაბამისად, იქნებ, ბოლოსართთა განვითარება გამოიწვიოს.

მაგრამ ბეჭდვით სიტყვაში ეკონომიურობას კარნახობს არა მხოლოდ მრეწველობის, არამედ თვით მკითხველთა ინტერესები. თანამედროვე მკითხველისათვის აუცილებელია, ასე ვთქვათ, ლაპიდარული წერა, ლაკონიური მეტყველება, ადვილად გასარჩევი და წასაკითხი შრიფტი, დროისა და ადგილის ეკონომია, რადგან მან განუზომლად უფრო მეტი უნდა წაიკითხოს, ვინემ თუნდაც ორიოდე ათეული წლის წინანდელმა მკითხველმა.

ასომთავრული, ამ ტერმინის დღევანდელი გაგებით ეწოდება მოცულობით უფრო დიდ, მუქ ასოს, რომლითაც იწყება ყოველი საკუთარი და გეოგრაფიული სახელი, წერტილის შემდეგ წინადადება (ფრაზა), აიწყობა თხზულებათა და მისი ცალკე თავების სახელწოდება (ტიტულები) და სხვ.; – ესაა სათაურისა და ტიტულის ასოები.

ქართულ მხედრულ ანბანში ასომთავრული არ განვითარებულა. წინათ, როდესაც ასომთავრული საჭიროდ მიაჩნდათ, მხედრულში ხუცურ მთავრულს იყენებდნენ.

მხედრულ ანბანში მთავრულის შემუშავების ცდები, როგორც აკად. ივ.ჯავახიშვილს აქვს აღნიშნული, იწყება მე-18 ს. დამდეგიდან. ნიკოლოზ ტფილელი 1728 წ. წერდა: „მხედრული ასომთავრული ძველთაგან არ ყოფილარს, აწ მე გავაკეთე”, „ჩემი მოგონილია”.

მე-19 ს. მეორე ნახევრიდან ქართულ სტამბებში მეტ-ნაკლები ზომით გავრცელდა მთავრული შრიფტის სახით ტექსტში დიდი და მუქი მხედრული ასოების ხმარება.

1865 წ. გამოცემულ ი.გოგებაშვილის „ქართული ანბანის” და შემდეგ 1866 წლიდან გაზ. „დროების” (რედაქტორი გ.წერეთელი, გამომცემელი სტ.მელიქიშვილი) სტატიების ტექსტში გზა გაეხსნა მიხ.ყიფიანის მიერ შემუშავებულ მთავრულ ასოებს.

საინტერესოა, თუ როგორ ასაბუთებდა ამ თავის ინიციატივას გაზ. „დროების” რედაქცია: „უასომთავრულოდ კაცი საკუთარს სახელს ძნელად გამოიცნობს ხოლმე, ასე რომ ხშირად შეუნიშნავად რჩებიან უცხო ქვეყნების კაცების სახელები. ამასთანავე, ყოველი აზრი კითხვაში უფრო მკაფიოდ და ნათლად იხედება, რადგან ის ყოველთვის ასომთავრულით იწყება ხოლმე. ასომთავრულის შემოღებით აგრეთვე თვითონ ქართული სტამბაც მრავალგვარდება და მშვენიერდება… როდესაც მკითხველებს ასომთავრულზე თვალი გაუტყდებათ, მაშინ ისინი ღირსებად ჩასთვლიან ნაკლულოვანებას, რომელსაც პირველად ხედავენ” („დროება”, 1867 წ. № 1,2).

მთავრულის ტექსტში ხმარების – სატექსტო მთავრულის გამოყენების — შემდგომ სპორადულ ცდებზე ჩვენ აქ არ შევჩერდებით. საბოლოოდ, როგორც ცნობილია, ამ მხრივ მთავრული ასოების ხმარება ჩვენს ბეჭდვით სიტყვაში არ დამკვიდრდა.

ამის უმთავრესი მიზეზი, ცხადია, ისაა, რომ არსებული ქართული მთავრული შრიფტი თავისი გრაფემისა და ზომის მხრივ, თვალის ჰიგიენის, მხატვრული და სხვ. თვალსაზრისით ღრმამეცნიერულად შესწავლილი და შემუშავებული არ ყოფილა.

ეს კი მნიშვნელოვან ხარჯებსა და კვალიფიციურ კადრებს მოითხოვდა. ასეთი საქმის შესრულება საბჭოთამდელ ქართულ ბეჭდვით სიტყვას, რა თქმა უნდა, არ შეეძლო. თანაც ზოგიერთები ფიქრობდნენ, რომ მთავრულის თანმიმდევრული გატარება, გარდა იმისა, რომ გააძვირებდა პოლიგრაფიის პროდუქციას, გააძნელებდა ქართულის შესწავლას, „ააჭრელებდა” ტექსტს და სხვ.

ასეთ პირობებში არსებული მთავრული გაბატონდა უმთავრესად როგორც სატიტულო შრიფტი. ამგვარად, მხედრულის სრულყოფილი სატექსტო მთავრული, მიუხედავად მისი უდიდესი მნიშვნელობისა და საჭიროებისა, არსებითად დღემდე არ მოგვეპოვება.

შრიფტის მეურნეობის, პოლიგრაფიული მრეწველობის ყოველ მხრივი შესწავლის შედეგად დღეს საყოველთაოდ აღიარებულია სატექსტო მთავრული ასოების თანამიმდევრული გატარების აუცილებლობა, როგორც ეს მიღებულია რუსულ, ლათინურ და ყველა სხვა განვითარებულ შრიფტებში.

დღეს, ცხადია, არავინ დაობს იმ დიდ უპირატესობათა შესახებ, რაც გააჩნია მთავრულს არა მხოლოდ თვალის ჰიგიენის, გეოგრაფიულ და საკუთარ სახელთა გამოყოფის, ტექსტის მონოტონურობის დაძლევის, წაკითხულის აღქმის გაადვილებისა და სხვა მხრივ, არამედ ფრიად მნიშვნელოვანი ზომით ტექსტში ეკონომიურობის გაძლიერების თვალსაზრისითაც.

ქართულ მხედრულში მთავრულის შემოდების დამაბრკოლებელ მიზეზად თვლიდნენ იმასაც, რომ მთავრული (დიდი მოხაზულობის) ასოების გამოყენებას შეეძლო გამოეწვია ტექსტის გადიდება, ე.ი. მეტი ქაღალდის ხარჯვა და, მაშასადამე, პროდუქციის გაძვირება.

უნდა ითქვას, რომ ეს შეხედულება მაშინდელ პირობებშიც უსაფუძვლო იყო, რამდენადაც ქართულ მხედრულ შრიფტში ე.წ. გრძელი ასოების სიხშირე თავისთავადაც, ე.ი. მთავრულის გარეშეც, შესაბამის პროპორციას ამყარებდა სტრიქონთა შორის.

ყველაზე გავრცელებულ თანამედროვე რუსულ კორპუსში ექვსი გრძელი ასოა, რომელთაგან მხოლოდ ერთი გადადის ცენტრის ორსავე კიდეზე, ერთი კიდევ მარტო ზევით, ხოლო ოთხი ქვედა კიდე ზე ჩამოდის, ყველა დანარჩენი ცენტრის პუნქტშია მოქცეული. ქართულ კორპუსში კი, გარდა ოთხისა, ყველა დანარჩენი ასოს ზედა თუ ზედა კიდეები სცილდება ცენტრს, ხოლო სამი (ქ, ჭ, წ) ორსავე კიდეზე გადის.

დღევანდელ ვითარებაში, როდესაც, როგორც წესი, თითქმის ყოველგვარ ტექსტში გატარებულია დიდძალი აბრევიატურა, მთავრულ ასოებს ამ სახით მნიშვნელოვანი ეკონომია შეაქვთ პოლიგრაფიაში.

ამგვარად, სწორედ ის მომენტი, რაც ოდესღაც განვრცობილობის გამომწვევ მიზეზად წარმოედგინათ, დღეს ეკონომიურობის მომასწავებელიც ხდება.

სატექსტო მთავრულის უქონლობითაც ასაბუთებენ ზოგიერთები ჩვენს რედაქციაში აბრევიატურების გამოუყენებლობას და სადაც, მაგალითად, რუსულ სათარგმნ მასალაში გვაქვს США, ООН და სხვა მისთანა შემოკლებანი – ქართულში დაბეჭდილია: ამერიკის შეერთებული შტატები, გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია, ნაცვლად იმისა რომ წერონ ႠႸႸ, ႢႤႭ.

ასეთ შემოკლებათა გარეშე და განვრცობილი თარგმანის მეოხებით, მაგალითად, რუსულიდან ქართულად გადმოღებული პოლიტიკური ლიტერატურის ტექსტის მოცულობა მნიშვნელოვნად აღემატება ორიგინალისას, რაც არსებითად ამცირებს ქართული პერიოდული და საერთოდ ყოველგვარი გამოცემის ტევადობას, ადიდებს პოლიგრაფიულ ხარჯებს, ზედმეტად ღლის მკითხველს და სხვ.

კონკრეტული მაგალითი. გაზ. „კომუნისტი”, დაახლოებითი გაანგარიშებით, 10 -15%-ით ნაკლებ საკითხავ მასალას აწოდებს ჩვენს მკითხველს, ვინემ იმავე ფორმატის გაზ. „Заря Востока”.

მაგრამ მთავრულის შემოდება მნიშვნელოვნად გააადვილებს ანაწყობის დაკაბადონებასაც, ე.ი. ხელს შეუწყობს თვით პოლიგრაფიული წარმოების ტექნოლოგიურ პროცესს, მაშასადამე, პროდუქციის გაუმჯობესებას, შრომის მწარმოებლურობის გადიდებას.

ისიც უნდა ითქვას, რომ თუ არა ჩვენს პოლიგრაფიასა და, იქნებ, უფრო მეტად, მთარგმნელობით ხელოვნებაში და ზოგიერთ რედაქციაში ფესვგადგმული რუტინა, ვფიქრობთ, არსებული მთავრულის ტექსტში, მაგალითად, აბრევიატურებისათვის ფართოდ გამოყენება არცთუ დიდ სიძნელეს წარმოადგენს.

სატექსტო მთავრულით ქართული შრიფტის გამდიდრებასთან ერთად უნდა შემუშავდეს კურსივის შრიფტი — დიდი და პატარა კეგელებისა, ფერთა (მკრთალი, მკვეთრი, თეთრი, მუქი) საჭირო გრადაციებით, თვალის ჰიგიენისა და პოლიგრაფიული ეკონომიურობის გათვალისწინებით.

მაგრამ ქართული შრიფტის ნაკლოვანება მარტოოდენ სატექსტო მთავრულისა და კურსივის შეუმუშავებლობაში როდი გამოიხატება.

სხვადასხვა ეროვნული და უცხოური წარმოშობის გაეროვნულებული ანბანის პრობლემის შესწავლისა და უახლესი ტექნიკური მიღწევების შესაბამისი შრიფტების შექმნის საკითხზე მუშაობენ სპეციალური ინსტიტუტები, ლაბორატორიები

მაგალითად, ლათინური ან რუსული სტამბის შრიფტის საკითხების, პოლიგრაფიული მრეწველობის შესახებ იწერება სპეციალური გამოკვლევები, გამოიცემა დარგობრივი ჟურნალები და სხვ. შესწავლის საგანია ცალკეული ასოს ყოველი დეტალი და მთლიანი გრაფემა –მრავალგრადაციებიანი კეგელებისა და მათი სრული გარნიტურების ასპექტში.

საბჭოთა კავშირში დღეს იხმარება უმთავრესად ოთხი სხვადასხვა წარმოშობის შრიფტი (ანბანი) რუსული, სომხური, ქართული და ლათინური. რუსული და ლათინური შრიფტების სისტემატური სრულყოფისათვის, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, განუწყვეტლივ მიმდინარეობს დიდი მუშაობა

მნიშვნელოვან შედეგს მიაღწიეს ამ მხრივ ჩვენს მოძმე რესპუბლიკაში – საბჭოთა სომხეთში სომხური შრიფტის გაუმჯობესებისათვის, პოლიგრაფიული მრეწველობის უახლეს მოთხოვნილებათა შესაბამისად მისი განვითარებისათვის, ეკონომიური, ჰიგიენური, მხატვრული, ესთეტიკური თვალსაზრისით გამართლებული სხვადასხვა ზომის შრიფტის მოხაზულობის შემუშავებისათვის გამოცხადებულ დიდ კონკურსში მონაწილეობა მიიღო როგორც სსრ კავშირის, ასევე დას.ეროპის, ამერიკის, აზიის, აფრიკის ქვეყნების 63 სპეციალისტმა (უმთავრესად გრაფიკოსებმა).

1959 წ. იანვარში გამოცხადებული ოფიციალური ცნობით კონკურსში მონაწილეთაგან 14 კაცს მიენიჭა ჯილდო და მათი ნამუშევრები მიღებულია წარმოებაში დასანერგად, რაც, ცხადია, გაამდიდრებს სომხური შრიფტის მეურნეობას (იხ. გაზ „Коммунист”, 1959, № 10, Ереван).

წინათ, როდესაც ქართული პოლიგრაფიული მრეწველობა კერძო თაოსნობის საგანს შეადგენდა, პროგრესული ინტელიგენციის პატრიოტული გულმოდგინების და, თუ გნებავთ, თავგამოდების სფეროს არ სცილდებოდა, როდესაც თვითმპყრობელობის სახელმწიფოებრივი აპარატი მისი არათუ გაუმჯობესებისათვის არ ზრუნავდა, არამედ მთლიანად აღკვეთის მუხანათური ზრახვებითაც იყო ამოძრავებული, ცხადია, ქართული შრიფტის განვითარების საქმე ვიწრო ჩარჩოებში მიმდინარეობდა.

მაშინაც ხშირად სრულად არ იყენებდნენ არსებული ქართული შრიფტის ყველა შესაძლებლობას. 1897 წ. გაზ. „ცნობის ფურცელში” გამოქვეყნებულ საყურადღებო სტატიაში – „ქართული შრიფტის შესახებ” ი.გოგებაშვილი აღნიშნავდა, რომ არაეკონომიური შრიფტის გამოყენების მეოხებით „ქართული გაზეთები ერთიორად ღარიბნი არიან ცნობათა რაოდენობით ევროპიულსა და რუსულს გაზეთებზედ… მდიდარი ევროპა ბეჭდვის საქმეში იცავს სასტიკს ეკონომიას, ხოლო ჩვენ კი არაო”. იგი მოუწოდებდა. “ჩვენ წიგნებისა და პერიოდულს გამოცემების ბეჭდვაში უნდა დავცვათ, ერთი მხრივ, თვალის სისაღე და, მეორე მხრივ, ეკონომია“.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების დროიდან ჩვენი პარტიის მიერ ლენინური ნაციონალური პოლიტიკის გატარების მეოხებით ბევრი რამ გაკეთდა ქართული ბეჭდვითი სიტყვისა და პოლიგრაფიის გაუმჯობესებისათვის. ამ მიღწევების უბრალო ჩამოთვლაც კი შორს წაგვიყვანდა.

მნიშვნელოვანი მიღწევები გვაქვს, კერძოდ, შრიფტის მეურნეობაშიც, მაგრამ, როგორც ითქვა, ქართული სტამბური შრიფტი დღევანდელ ეტაპზე მეტ ყურადღებას მოითხოვს. გარნიტურების სახით კეგელებზე მისი გამრავლების საკითხი ღრმამეცნიერული შესწავლის გზით არ მიმდინარეობს. 1933 წ. შექმნილმა „ქართული შრიფტის რეფორმის კომიტეტმა” არასწორად გაიგო თავისი ამოცანები. ოთხ პარალელზე (წრეხაზზე) წარმოქმნილი ქართული ასოების ორ პარალელზე (სწორ და წახნაგოვან კუთხეებზე) დაფუძნებულ ლათინურთან გათანაბრების ცდა მხოლოდ სამწუხარო გაუგებრობის შედეგი იყო და კანონიერი მარცხით დამთავრდა.

ჩვენი პოლიგრაფიული მრეწველობის განვითარების ინტერესები მოითხოვდა, რომ ქართული შრიფტი თავისებური გრაფიკული ნიშანდობლიობის შესაბამისად შევსებულიყო ადვილად საკითხავი და ეკონომიური მოხაზულობის სხვადასხვა კეგელებით. ამ მიმართულებით 1940 წ. შექმნილმა „ქართული შრიფტის კომიტეტმა” მნიშვნელოვანი სამუშაო შეასრულა. ესაა ქართული შრიფტის ისტორიის შესწავლა, მისი სტანდარტის შემუშავება, ერთის ნაცვლად ოთხი ძირითადი გარნიტურის ჩამოყალიბება და საერთაშორისო ერთიანი სისტემით მათი კეგელების გამრავლება. აქ საჭიროა გავიხსენოთ, რომ დიდად განვითარებულ შრიფტებს, მაგალითად, რუსულს, ოცდაათამდე გარნიტური მოეპოეება.

ისიც უნდა ითქვას, რომ შრიფტის კომიტეტს ბევრად მეტის გაკეთება შეეძლო და მისი თაოსნობის მასშტაბი, როგორც ჩანს, აშკარად არასაკმარისია ქართული შრიფტის საქმის ჯეროვან დონეზე ამაღლებისათვის.

ბეჭდვითი სიტყვა, სტამბური შრიფტი, პოლიგრაფია თანამედროვე ცივილიზაციის მიღწევათა გაზიარების ყველაზე სრულქმნილი და უნივერსალური საშუალებაა. ამიტომ გასაგებია, ქართული ეროვნული კულტურის განვითარების ინტერესები მოითხოვენ ამ საქმისადმი შეუნელებელ ყურადღებას. ჩამორჩენას ამ სფეროში გამოუსწორებელი ზიანის მოტანა შეუძლია.

ამიტომ აუცილებელია ქართული შრიფტის კომიტეტის ავტორიტეტისა და მატერიალური ბაზის იმდენად გაძლიერება, რომ შრიფტის შესწავლისა და გაუმჯობესების საკითხი თანამედროვე პოლიგრაფიის უახლეს მიღწევათა დონეზე ამაღლდეს, საქმე ისე წარიმართოს, რომ ქართული ლინოტიპური, მონოტიპური და საერთოდ სტამბური შრიფტი გრადაციებისა და ეკონომიურობის მხრივ რუსულსა და სხვ. მაღალგანვითარებულ შრიფტებს არ ჩამორჩებოდეს.

მომწიფებულია საკითხი საწერი (ხელით საბეჭდი) მანქანის გაუმჯობესებული შრიფტის შემუშავებისა, რაც აგრეთვე გადაუდებელ და დიდმნიშვნელოვან ამოცანას წარმოადგენს[11].

თავისთავად ქართული მხედრული ანბანი ცივილიზებულ მსოფლიოში დღეს მომქმედ ანბანთა შორის უდავოდ უაღრესად სრულყოფილია. მრავალ ფრიად გავრცელებული ალფაბეტისაგან, მაგალითად, ლათინურისაგან განსხვავებით ქართულში ყოველ ბგერას, ხმოვანს თუ თანხმოვანს, ზუსტად შეესაბამება ერთი ასო. თანაც ყოველი ასო სხვებთან ყველა შესაძლებელ შეთანაწყობაში ყოველთვის ერთნაირად ჟღერს (გამოითქმის). ამგვარად, მისი გამომთქმელობითობა ნამდვილად უებროა.

ლათინურ ანბანში, ვთქვათ, იტალიურ, გერმანულ, ფრანგულ ან ინგლისურ ენაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც ერთი ბგერის, მაგალითად ხანის, შინის გამოსათქმელად საჭიროა ორი და მეტი ანბანის შეერთება, რაც ეკონომიურობისა და, მაშასადამე, თვალის ჰიგიენის მხრივაც უარყოფით ფაქტორს წარმოადგენს.

სწორედ ამიტომ უკანასკნელ ხანებში ძლიერ ცდილობენ თავი დააღწიონ ამ „ძველებური ხელგაშლილობის” უხერხულობას და შეიმუშაონ ყოველი ასეთი ბგერისათვის ერთი ეკვივალენტური ასო არსებული შესაბამისი ასოს გრაფემაში რაიმე განმასხვავებელი ნაწილაკ-ნიშნის შეტანით.

ჩვენ, რა თქმა უნდა, ვერ გავიზიარებთ საუკუნეთა განმავლობაში დახვეწილი თანამედროვე ქართული მხედრული ანბანის – ქართული გენიის უდიდებულესი და უმშვენიერესი ქმნილების – მოხაზულობათა შეცვლის, ე.ი. მრგვლოვანის კუთხოვნად გადაკეთებისა და ამ მხრივ ქართულ ნუსხა-ხუცურთან, ანდა კიდევ ლათინურთან მიახლოვების იდეას, მაგრამ მხოლოდ მისასალმებელია ჩვენი გრაფიკოსების ცდა ქართული შრიფტის ეკონომიურობის გაზრდის მიზნით, მაგალითად, ლასი, ზენი და დონი მათი გრაფემის დაურღვევლად თანამედროვე პოლიგრაფიის სტანდარტულ „ოთახში” მოათავსონ. ამ მხრივ მისაბაძი მაგალითები უწინარეს თვით ქართული ანბანის მრავალსაუკუნოვანი ევოლუციის საფეხურებზე უნდა დაიძებნოს, ცხადია, საერთოდ სტამბური შრიფტის ყველაზე მოწინავე გამოცდილებათა გაზიარებით.

* * *

ცალკე საკითხია, მაგრამ უაღრესად პრაქტიკული და მნიშვნელოვანი შრიფტის მეურნეობის მორალურად და ფიზიკურად გაცვეთილ წარმოების იარაღთა და მასალათა ნაწილის ინვენტარული დაცვა-შენახვის საქმე წინაპართა მიღწევების პატრონობას მარტოოდენ ისტორიული ინტერესი როდი ახლავს. შრომის ძველ საშუალებათა შენახვას არასოდეს ხელი არ შეუშლია ტექნიკური პროგრესისათვის, პირიქით.

ყოვლად გაუმართლებელი იყო, როდესაც რამდენიმე ხნის წინათ – ვითომდა სამუშაოთა მექანიზაციის ინტერესებით, განადგურდა დიდძალი ხელით ასაწყობი ქართული მთავრული შრიფტი. შემდეგ 1953 წ. აშკარად მავნებლური განკარგულებით მოისპო დიდი ხნის მანძილზე დაგროვილი ხისაგან, ნაწილობრივ კიდევ სპილენძისაგან, თითბრისაგან დამზადებული სააფიშო დიდი კეგელის ქართული შრიფტები და მრავალი სხვა ხელით ასაწყობი სასტამბო მასალა – თავი და ბოლოსამკაულები, ფიგურული (მხატვრული) ჩარჩოები, ბორდიურები, სხვადასხვაგვარი ორნამენტები და საშრიფტო „წვრილმანი”, ისე რომ სამუზეუმო ექსპონატების სახითაც არ შენახულა მათი ნაშთები. 1940 წ. თბილისში გამოცემულ „შრიფტის ნიმუშებში” წარმოდგენილი მრავალი ასეთი მასალა დღეს უკვე აღარ მოგვეპოვება.

ცხადია, ამიერიდან არასოდეს არ მოხდება, რომ შემთხვევითი ადამიანები თვითნებურად განაგებდნენ უაღრესად დიდი ეროვნული მნიშვნელობის საქმეს და ანადგურებდნენ მომავალ თაობათათვის მრავალმხრივ სასარგებლო და გამოსაყენებელ წინაპართა ნამოღვაწარს.

სანამ გვიან არაა, ეფიქრობ, აუცილებელია მივიწყებული (ხმარებიდან ამოდებული) შრიფტის მთელი მასალის შესწავლა იმ მიზნით, რათა ზოგიერთი მათგანი, რომლებიც შეესაბამებიან თანამედროვე მოთხოვნილებას, აღდგენილ იქნას და კვლავ დაინერგოს წარმოებაში – ზოგიერთი საჭირო მოდიფიკაციით ან, იქნებ, ამის გარეშეც.

ქართული შრიფტის მეურნეობის კიდევ სხვა აქტუალური საკითხები მოითხოვენ შესწავლას და ყურადდებას. 1959 წ. ჟურ. „საქართველოს ეკონომისტის” ფურცლებზე (იხ. №№ 1,4,6,7) გამართული მსჯელობის დროს ქართული შრიფტის გაუმჯობესების თაობაზე საყურაღდებო მოსაზრებები გამოთქვეს ჩვენმა პოლიგრაფისტებმა: ბ.გორდეზიანმა, პ.ჭანიშვილმა, ერ.წივწივაძემ და სხვ.

როგორც ჩანს, ყველაფერი მზადაა და დროულიც, რათა გადაიდგას ქმედითი ნაბიჯები ქართული შრიფტის, ამ უადრესად დიდი სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საკითხის, ყოველმხრივ შესწავლისა და, მაშასადამე, პოლიგრაფიული მრეწეელობის უახლეს მიდწევათა შესაბამისად მისი გამდიდრების, გამრავალფეროვნებისა და საერთოდ გაუმჯობესებისათვის.

ეს არა მხოლოდ პოლიგრაფიის მუშაკთა და გრაფიკოსთა, არამედ სამხატვრო აკადემიის, მხატვართა კავშირის, ჟურნალისტთა კავშირის, მწერალთა კავშირის, მეცნიერებათა აკადემიის, საერთოდ მთელი ქართული კულტურის, ცივილიზაციის გადაუდებელი და, მაშასადამე, საზრუნავი პრობლემაა [12].


[9]შემოკლებულად გამოქვეყნდა გაზ. „კომუნისტში” (1962, 30 მარტი), ქვესათაურით: „ეს დიდი ეროვნული საქმეა”.

[10] იხ. აგრეთვე სახალხო პოეტის, აკადემიკოს გ.ლეონიძის ფრიად საინტერესო სტატია: “ფიქრები ქართული წიგნის გარშემო”, სადაც ქართული შრიფტისა და სახელდობრ მთავრულის შესახებაც არის მსჯელობა: “ლიტერატურული გაზეთი”, 1962, 13 აპრილი. განსაკუთრებით ადსანიშნავია ის დიდად ნაყოფიერი მუშაობა,რასაც ამ მიმართულებით ეწევა ჩვენი სახელოვანი მეცნიერი აკად. ა.შანიძე. იხ.მისი “დაფარული საუნჯე” და სხვ.

[11] ქართულ საწერ (ხელით საბეჭდ) მანქანას კარგა ხნის ისტორია აქვს. პირველი ქართული საწერი მანქანები ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების შეკვეთით იქნა გაკეთებული 1909 წელს (იხ.: „ხმა კახეთისა”, 1914, № 150, გვ. 3-4)

[12] ამ სტატიის გამოქვეყნების შემდეგაც ბევრი რამ გაკეთდა ქართული შრიფტისა და საერთოდ პოლიგრაფიული მეურნეობის გაუმჯობესებისათვის. მაგრამ, მეტია გასაკეთებელი. სამწუხაროა, რომ თვით ქართული შრიფტის კომიტეტის მუშაობაც ვერასგზით ვერ აეწყო ხეირიანად;  – უმთავრესად, ცხადია, თავმჯდომარეთა ხშირი გამოცვლის, ანდა არაკომპეტენტურობის გამო. კომიტეტის უძველესმა და უხუცესმა წევრებმაც, აკაკი შანიძემ და ამ სტრიქონების ავტორმა, არაერთგზის მიაქციეს შესაბამის დაწესებულებათა ყურადღება ამ საქმეს, მაგრამ ამაოდ!

პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი ეკონომიკა პოლიტეკონომია პოლიტიკური ეკონომია სოციოლოგია დემოგრაფია სახალხო მეურნეობის ისტორია სტატისტიკა მეურნეობა ჟურნალისტიკა კონსტანტინე გამსახურდია ხალხთმოსახლეობა სტამბა გამომცემლობა შრიფტი შრიფტები საქართველო ამიერკავკასია კავკასია

Advertisements

პ.გუგუშვილი: პოლიგრაფიული მრეწველობისა და მეცნიერული თარგმანის ზოგიერთი საკითხი

პაატა გუგუშვილი
ქართული სტამბის წიგნი 1629-1979
საქართველოსა და ამიერკავკასიის
ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში.
მონოგრაფიები, ტომი მეშვიდე.
თბილისი, „მეცნიერება”, 1984
გვ  782-796

4. პოლიგრაფიული მრეწველობისა და მეცნიერული თარგმანის ზოგიერთი საკითხი

ერთ სავსე სტრიქონში სასტამბო ნიშანთა რაოდენობა ქართულში საშუალოდ ერთით ნაკლებია, ხოლო 1 გვერდზე რუსულ სასტამბო ნიშანთა რაოდენობა (2226) ქართულზე (1768) მეტია 458 ნიშნით, რაც არსებითად 1 გვერდზე 8 სტრიქონით ნაკლები ქართული ტექსტი მოთავსების მიზეზითაა გამოწვეული.

ქართულში ერთ გვერდზე სტრიქონთა რაოდენობის სტანდარტული ნორმა არაა დაცული და სტრიქონები ერთმანეთს დაცილებულია (შპონით) უფრო მეტად ვინემ რუსულში.

აუცილებელია ქართულშიც გატარდეს სტანდარტი. კვადრატების მიხედვით სტრიქონთა და სტრიქონში ასონიშანთა რაოდენობის ზუსტი ნორმები, თორემ მეტად გახშირდა ე.წ. ფარღალალა გვერდები და მეტნაკლები ზომის არშიები.

ამ მხრივ, თუნდაც მხოლოდ ის ორი სტრიქონი, რაც ერთ გვერდზე (32-34) „თამაშობს”, ქართული გამოცემის მოცულობას შესამჩნევად ადიდებს.

ახლა ვიკითხოთ, თუ რა მიზეზითაა, რომ ქართული გამოცემა 1 გვერდზე რუსულთან შედარებით 8 სტრიქონით ნაკლებს იტევს. საქმე ისაა, რომ ერთისა და იმავე გარნიტურის კორპუსის რუსული (ლინოტიპური, მონოტიპური) სტრიქონის სისქე ( = ლიტერის სიმაღლე) უდრის 8 პუნქტს, ხოლო ქართულისა – 10 პუნქტს. შპონი რუსულს აქვს ერთიანიც, ხოლო ქართულს ორპუნქტიანი. ქართული სტრიქონის (+ შპონი) სისქე 12 პუნქტს შეადგენს და, ამგვარად, ერთ კვადრატში მხოლოდ 4 სტრიქონი ეტევა

შეიძლება თუ არა ამ ნაკლოვანების აცილება? ეს პოლიგრაფიული მრეწველობის, კერძოდ შრიფტის მეურნეობის ტექნიკური საკითხია.

ამ თვალსაზრისით უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ ქართული გამოცემის 1 გვერდზე კორპუსის სტრიქონთა მაქსიმუმი (34) არსებული შრიფტის პირობებშიც, შპონის სისქის შემცირებით, შეიძლება გადიდდეს. მატრიცზე დაბეჭდილ გაზ. „კომუნისტში” ანალოგიურ ფართობზე 8,5 კვადრატზე) კორპუსის სწორედ იმდენივე (42) სტრიქონი ეტევა, რამდენიც ვ.ლენინის რუსულ გამოცემაშია.

დიდი ხანია რაც შრიფტის საქმეს, მაგალითად რუსეთში, სპეციალური სამეცნიერო დაწესებულებები სწავლობენ. ამასთანავე რუსულს თავისი გრაფიკული ნათესაობის მეოხებით ადვილად შეეძლო გამოეყენებინა ლათინური შრიფტის სრულქმნისათვის მოპოვებული მიღწევები.

ქართული ასოს წრეხაზოვნების გამო აქ სხვათა გამოცდილებით სარგებლობა გაძნელებულია, ქართული სტამბური შრიფტი ლაბორატორიულად ნაკლებადაა შესწავლილი, გარნიტურების სახით კეგელებზე მისი გამრავლება საკითხის ღრმა მეცნიერული შესწავლის გზით არ მიმდინარეობდა

მაინც უნდა აღინიშნოს, რომ ამ მიმართულებით „ქართული შრიფტის კომიტეტმა” მისი სწავლული მდივნის ბენო გორდეზიანის ენერგიული მოღვაწეობის მეოხებით, მნიშვნელოვანი სამუშაო შეასრულა – ესაა ქართული შრიფტის ისტორიის შესწავლა, მისი სტანდარტის შემუშავება, ერთის ნაცვლად ოთხი ძირითადი გარნიტურის ჩამოყალიბება და სხვ.

ეკონომიურობის თვალსაზრისით საყურადღებოა შემუშავება ვიწრო გარნიტურისა, რაც ტევადობით შესაბამისი რუსული შრიფტის თანაბარია. ქართულში პირველად ჩნდება მთლიანი სახით (ციფრებით, ასო-ნიშნებით და სხვ.) შემუშავებული და დარგობრივი გამოცემებისათვის განკუთვნილი შრიფტები.

ჩვენმა გრაფიკოსებმა ქართული ანბანის ეკონომიურობის საკითხი უმნიშვნელოვანეს საქმედ უნდა მიიჩნიონ. მართალია, ზოგიერთი ასო, ყველაზე უფრო ლასი, „ზედმეტად” ფართოა, მაგრამ თუ ამ ერთადერთს გამოვრიცხავთ, გრაფემის მიხედვით ქართულ დ, ზ, რ, ო, უ, თ, შ, ჭ და ქანს, მაგალითად, რუსულში და ლათინურშიაც მოეპოვებათ ტოლი თანამოძმენი: д, ж, м, ф, ш, щ, ъ, ы, ю.

ამასთანავე, რაკი რუსულ სატექსტო შრიფტს უფრო დიდი მოხაზულობის მთავრულიც ამშვენებს, ცხადია, ერთი სტანდარტით აწყობილი ასონიშნების რაოდენობის მიხედვით ტოლი ქართული კორპუსის სტრიქონის სიგრძე (და სისქეც) რუსულისას მხოლოდ უმნიშვნელო ზომით შეიძლება სცილდებოდეს.

პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი ეკონომიკა პოლიტეკონომია პოლიტიკური ეკონომია სოციოლოგია დემოგრაფია სახალხო მეურნეობის ისტორია სტატისტიკა მეურნეობა ჟურნალისტიკა კონსტანტინე გამსახურდია ხალხთმოსახლეობა სტამბა გამომცემლობა შრიფტი შრიფტები საქართველო ამიერკავკასია კავკასია

პაატა გუგუშვილის ნაშრომების მოკლე ბიბლიოგრაფია

Filed under: 03 ბიბლიოგრაფია — ბესარიონი @ 11:15 PM
  1. მეორე ქართული გაზეთი. — განათლების მუშაკი, 1929, No 34.
    [Second Georgian Newspaper]
  2. პირველი ქართული გაზეთი (ქართული წიგნის სამასი წლისთავის გამო). -კომუნისტი, 1929, 23 ივნ., გვ. 3.
    [First Georgian Newspaper]
  3. ქართული სტამბის 300 წლისთავისათვის. — მნათობი, 1929, No 4, გვ. 202-223.
    [300 Years of Georgian Printing House]
  4. ქართული წიგნი 1629-1929 წწ. პროფ. ფ.გოგიჩაიშვილის რედ. თბ. სახელგამი, 1929. 386 გვ.
    [Georgian Printed Book 1629-1929]
    • ჭანიშვილი პ. –განათლების მუშაკი, 1929, No 11-12, გვ. 87-89.; – საბჭოთა წიგნი, 1929, No 2-3, გვ. 20. [რეც.-Rev.]
  5. ქართული წიგნის ბეჭდვის 300 წლისთავის გამო. 1629-1929. მოკლე ისტორიულ-სტატისტიკური მიმოხილვა. — მნათობი, 1929, No 4, გვ. 159177
    [300 Years of Georgian Book Printing]
  6. სახალხო მეურნეობის ისტორია. განაკვ. 1-10. სახალხო მეურნეობის ისტორიის საგანი, მეთოდი და მიზანი. ტფ., დაუსწრ. პედ. ინ-ტის ლითოგრ., 1931-1932
    [History of National Economy, Parts 1-10]
  7. სახალხო მეურნეობის წარმოშობა და განვითარება (ქრესტომათია).
    ტ. 1, წგ. 1. პირველყოფილი თემური და მონათმფლობელური მეურნეობა. ტფ., სახელგამი, 1931. 319 გვ.;
    ტ. 2. კაპიტალისტური ფორმაცია. წგ. 1, მანუფაქტურული წარმოების სტადია. 1934, 335 გვ.
    [Establishment and Development of National Economy, Books 1-2]
  8. ტექნიკის მარქსისტული ისტორიის შესახებ. დამატება: დოკუმენტები, პროგრამები. ტფ., ტექნიკა და შრომა, 1932. 192 გვ.
    [Marxist History of Technology]
  9. ეკონომიური ფორმაციებისათვის. ტფ., ტექნიკა და შრომა, 1933. 56 გვ.
    About Economic Formations]
    • მაჩიტაძე გ., ნინუა ა., მგელაძე შ., ქვარცხავა ვ., და დანელია დ. -ახ. ბოშევიკი, 1933, No 9-10, გვ. 50-52. [რეც.-Rev.]
    • მინდაძე ს. –კომუნისტი, 1933, 21 დეკ., გვ. 2. [რეც.-Rev.]
    • ჯანელიძე გ. მარქსიზმ-ლენინიზმის დამახინჯების შინააღმდეგ. -კომუნისტი, 1933, 30 ნოემბ., გვ. 3.[რეც.-Rev.]
  10. ტექნიკის მარქსისტული ისტორია, განაკვ. 3, 4, 5. კაპიტალიზმის ეპოქა. ტფ., ტექნიკა და შრომა, 1933. LVI, 128 გვ.
    [Marxist History of Technology, Parts 3-5]
    • ყალიჩავა გ. და იოსელიანი ა. –ტექნიკა და შრომა, 1934, 312, გვ. 542-546 [რეც.-Rev.]
  11. წიგნის პროუქცია საბჭოთა საქართველოში. –წიგნი, 1933, No 2-3, გვ. 28 34.
    [Production of Books in Soviet Georgia]
  12. “აზიური” წარმოების წესი. ტფ., სახელგამი, 1934. 32 გვ. ბიბლიოგრ.
    [“Asian Method” of Production]
  13. პირველი ქართული გაზეთი (ქართული გაზეთის 125 წლისთავისათვის). –ლიტ. გაზეთი, 1934, 30 ოქტ., გვ. 3
    [First Georgian Newspaper]
  14. აკაკი და მეფის ცენზურა. –ლიტ. გაზეთი, 1935, 30 იანვ., გვ. 2. [Akaki Tsereteli and Tzarist Cenzorship]
  15. კარლ მარქსი გამომგონებლობის შესახებ. ტფ., ტექნიკა და შრომა, 1935. 95 გვ.; -ტექნიკა და შრომა, No 1-2, გვ. 10-15
    [Karl Marx About Research and Development]
    • ყალიჩავა დ. და თაბუკაშვილი ი. –ტექნიკა და შრომა, 1935, No 12, გვ. 572-573. [რეც.-Rev.]
  16. სოფლის მეურნეობა და აგრარული ურთიერთობა საქართველოში. – ბოლშევიკური კადრებისათვის, 1935, No 20, გვ. 4.
    [Agriculture and Agrarian Relations in Georgia]
  17. ქართული ჟურნალისტიკის სათავეებთან. –კრ-ში: ლიტერატურული მემკვიდრეობა. წგ. 1. თბ., თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1935, გვ. 298-330.
    [Roots of Georgian Journalizm]
  18. ცენზურის მიერ აკრძალული აკაკის ანტიხუცური ნაწერები. – მებრძოლი ათეისტი, 1935, No 6.
    [Anticlerical Writings of Akaki Tsereteli Restricted by Censorship]
  19. შეღავათიანი ტრანზიტი და ვაჭრობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1821-1831 წწ. –თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ. 3, 1936, გვ. 79-115; ტ. 5, 1936, გვ. 111-142.
    [Favourable Transit and Trade in Georgia and Transcaucasia in 1821 –  1831]
  20. ფულის ნიშნები და ტრიალი საქართველოსა და ამიერკავკასიაში XIX საუკნეში. –თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ. 6, 1936, გვ. 16-72.
    [Money and Money Circulation in Georgia and Transcaucasia in 19th Century]
  21. არსენა ოძელაშვილი (პირველი ლიტერატურული ცნობა). – ბოლშევიკური კადრებისათვის, 1937, 31 ოქტ., გვ. 3-4.
    [Arsena Odzelashvili – The First Literary Mention]
  22. ახალი მასალები ნ.ბარათაშვილის ბოიგრაფიისათვის. –მნათობი, 1937, No 4, გვ. 137-143.
    [New Material on Nikoloz Baratashvili Biography]
  23. ქართული საბაჟო ტარიფი. –მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვ. 4, 1937, გვ. 293-311.
    [Georgian Customs Tariff]
  24. Сельское хозяйство и аграрные отношения. Социально-экономическая история Грузии 1801-1920 гг. Источники и материалы. Т. 1. Дореформенный период. Тб., Изд-во Тбил. Ун-та, 1937, 729 с. [Agriculture and Agricultural Relations in Georgia, 1801-1920. Book 1. Pre-Reforms Periode]
    • ასათიანი ლ. –მნათობი, 1938, No 9, გვ. 190-191 [რეც.-Rev.]
    • ნატროშვილი ი. –საქართველოს სოციალისტური მეურნეობა, 1928, No 10, გვ. 67-72 [რეც.-Rev.]
    • შ.ა.ლ. –ბოლშევიკური კადრებისათვის, 1938, 30 ოქტ., No 22 [რეც.-Rev.]
  25. ილია ჭავჭავაძის მკვლელობა. საგამომძიებლო მასალები. თბ., სახელგამი, 1938, 113 გვ.
    [Assasination of Ilia Chavchavadze. Investigation Materials]
    • გვასალია ალ. –კომუნისტი, 1938, 21 ნოემბ., გვ. 3.[რეც.-Rev.]
    • ვ.ზ. –მუშა, 1938, 17 ნოემბ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
  26. კარლ მარქსი ცარიზმის მიერ საქართველოს დაპყრობის შესახებ. – საქართველოს სოციალისტური მეურნეობა, 1938, No 5, გვ. 12-19
    [Karl Marx on Conquest of Georgia by Russian Tzcarizm]
  27. მანუფაქტურული წარმოების ისტორიისათვის ამიერკავკასიაში. -მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვ. 3, 1938, გვ. 5-44.
    [History of Manufacturing Craft Industry in Transcaucasia]
  28. “საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებული ჰსჯულნი”. –მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვ. 3, 1938, გვ. 67-90
    [New Document on Habitual Low]
  29. ტყვეებით ვაჭრობა საქართველოში. –მნათობი, 1938, No 10, გვ. 174-193; No 11, გვ. 169-193.
    [Captives Trade in Georgia]
  30. შინამრეწველობა ამიერკავკასიაში. (ეკონომიური ეტიუდი). –მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვ. 3, 1938, გვ. 45-66.
    [Home Manufacturing in Transcaucasia]
  31. К аннексионистско-колонизаторской и аграрной политике царизма в Грузии. Тб., Изд-во ун-та, 1938, с. XXVI-LVI
    [Annectionist-Colonizator and Agrarian Politics of Russian Tzcarizm in Georgia]
  32. ბატონყმობის გაუქმება საქართველოში. –ბოლშევიკი, 1939, No 9-10, გვ. 85-99.
    [Abolition of Serfdom in Georgia]
  33. ბატონყმობის გაუქმება საქართველოში. (რეფორმის 75 წლისთავისათვის). –კომუნისტი, 1939, 11 ოქტ., გვ. 2.
    [75 Years of Abolition of Serfdom in Georgia]
  34. “ივერია” ცენზურის რკალში. –წგ-ში: ილია ჭავჭავაძე. საიუბილეო კრებული (1877-1937). თბ., თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1939, გვ. 201-222. დოკუმენტები, გვ. 420-423
    [Journal “Iveria” Under Censorship Pressing]
  35. მევახშეობის განვითარება საქართველოში XIX საუკუნეში. –თბილ. უნტის შრომები, ტ. 10, 1939, გვ. 199-230; ტ. 14, 1940, გვ. 129-153.
    [Development of Usurerism in Georgia in 19th Century]
  36. საექსპორტო ნავთობის ტარის წარმოება ბათუმში. (1902 წ. ბათუმში მომხდარი დიდი გაფიცვების წლისთავისათვის). –ბოლშევიკური კადრებისათვის, 1939, 1 მაისი, გვ. 3.
    [Production of Export Oil Tare in Batumi]
  37. ქართული ბოლშევიკური გაზეთები. –ბოლშევიკური კადრებისათვის, 1939, 1 მაისი, გვ. 3
    [Georgian Bolshevic Newspapers]
  38. აკაკი წერეთლის “პატარა კახის” პროზაული ვარიანტები “ირაკლი ბატონიშვილი” და “გელა”. –წგ-ში: აკაკი წერეთელი, საიუბილეო კრებული. თბ., თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1940, გვ. 343-347.
    [Prosaic Variants of Akaki Tsereteli Poem “Patara Kakhi”]
  39. გიორგი ჭალადიდელი. (ბიოგრაფიული ნარკვევი). წგ-ში: ჭალადიდელი გ. რჩეული ლექსები (შედგ. პ.გუგუშვილის მიერ). თბ., სახელგამი, 1940, გვ. 3-11.
    [Poet Giorgi Chaladideli, Biography]
  40. ირაკლი ბატონიშვილი. აკაკი წერეთლის “პატარა კახის” პირველი პროზაული ვარიანტი. –მნათობი, 1940, No 5-6, გვ. 63-66.
    [Irakli Batonishvili, First Prosaic Variant of “Patara Kakhi” by Akaki Tsereteli]
  41. მიმოსვლისა და კავშირგაბმულობის საშუალებათა განვითარება ამიერკავკასიაში (მე-19 საუკუნე). –საქ. სოციალისტური მეურნეობა, 1940, No 1-2, გვ. 93-104.
    [Development of Transportation and Posting in Transcaucasia, 19th Century]
  42. მუშათა კლასის მდგომარეობა ამიერკავკასიაში რევოლუციური მოძრაობის აღმავლობის (1901-1904) წლებში. — ბოლშევიკი, 1940, No 2, გვ. 28-49.
    [Workers Class Condition in Transcaucasia During Rising of Revolutionary Movement 1901-1904]
  43. საფაბრიკო-საქარხნო მრეწველობის განვითარება ამიერკავკასიაში (პირველ მსოფლო იმპერიალისტურ ომამდე). –თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ. 16, 1940, გვ. 123-168
    [Development of Factory Industry in Transcaucasia Before 1st World War]
    • Копадзе С. –Заря Востока, 1941, 18 янв., с. 3. [Ref.-Рец.]
  44. ქართული ბეჭდვითი სიტყვის ისტორიიდან (1818-1898 წწ.). –კომუნისტი, 1940, 29 მაისი, გვ. 2-3; -საბჭოთა ოსეთი, 1940, 4 ივნ., გვ. 3-4.
    [From the History of Georgian Printed Word, 1818-1898]
  45. ეკონომიკური მეცნიერება საბჭოთა საქართველოში 1921-1941 წწ. – საქართველოს სოციალისტური მეურნეობა, 1941, No 2, გვ. 33-45.
    [Development of Economic Science in Soviet Georgia, 1921-1941]
  46. კაპიტალიზმის წარმოშობა და განვითარება საქართველოსა და ამიერკავკასიაში. თბ., სახელგამი, 1941. 472 გვ.
    [The Establishment and Development of Capitalizm in Georgia and Transcaucasia]
    • გოგიჩაიშვილი ფ. –მნათობი, 1941, No 10, გვ. 148-153. [რეც.Rev.]
    • მურაჩაშვილი ა. –საქართველოს სოციალისტური მეურნეობა, 1941, No 4, გვ. 67-69; -ახ. კომუნისტი, 1941, 6 ივნ,. გვ. 4. [რეც.Rev.]
    • Бахтадзе В. Новый труд по вопросам развития капитализма в Грузии и Закавказье. –Заря Востока, 1941, 15 мая, с. 3. [Ref.Рец.]
  47. პირველი საკრედიტო ორგანიზაცია ამიერკავკასიაში. –საქ. სახელმწ. მუზეუმის მოამბე, ტ. 11-B, 1941, გვ. 159-172.
    [The First Crediting Organization in the Transcaucasia]
  48. ფაშიზმი აღგვილი იქნება პირისაგან მიწისა. –კომუნისტი, 1941, 18 ოქტ., გვ.1.
    [Nascizm to be Abolished]
  49. ქართული ჟურნალისტიკა. საზოგადოებრივი აზრის ისტორიისათვის. ტ. თბ., სახელგამი, 1941, 480 გვ.
    [Georgian Journalizm. The History of Social Thought]
    • კიკვაძე ა. –ახ. კომუნისტი, 1941, 20 აპრ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
    • ქუთათელაძე ლ. –მნათობი, 1941, No 6-7, გვ. 286-289. [რეც.Rev.]
  50. გერმანელი კოლონისტები და ადგილობრივი გლეხობა ამიერკავკასიაში. –კომუნისტი, 1943, 30 მაისი, გვ. 4; 1 ივნ., გვ.2.
    [German Colonists and Local Farmers in Transcaucasia]
  51. კარლ მარქსი ქართულ საზოგადოებრიობასა და პუბლიცისტიკაში 18711898 წწ. –მნათობი, 1943, No 9-10, გვ. 181-204; ლიტ. საქართველო, 1943, 25 მაისი, გვ.4.
    [Karl Marx in Georgian Society and Publicizm]
  52. ნიკო ნიკოლაძე. (დაბადების 100 წლისთავისათვის). –კომუნისტი, 1943, 26 სექტ., გვ. 4.
    [Niko Nikoladze]
  53. სერგეი მესხი. (გარდაცვალებიდან 60 წლისთავისათვის). –ლიტ. საქართველო, 1943, 12 ოქტ., გვ. 4.
    [Sergei Meskhi]
  54. გუთნეულის ეკონომიური ორგანიზაცია. –საქ. სსრ. მეცნ. აკად. მოამბე, ტ. 5, No 3, 1944, გვ. 329-338. (რუს. რეზ.)
    [Economic Organization of Gutneuli (Plougmen Brigade)]
  55. ლენინი ამიერკავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკების ეკონომიკური განვითარების შესახებ. –ბოლშევიკი, 1944, No 10-11, გვ. 12-28.
    [Lenin on Economic Development of Transcaucasian Soviet Republics]
  56. ასი წლის მანძილზე. (ტყიბულის ქვანახშირის მრეწველობის ისტორიიდან). –კომუნისტი, 1945, 17 აგვ., გვ. 2.
    [Tkibuli Coal Mines During 100 Years]
  57. ჩაის კულტურის ისტორიისათვის საქართველოსა და კავკასიაში. –საქ. სსრ. მეცნ. აკად. მოამბე, ტ. 6, No 2, 1945, გვ. 157-166. (რუს. რეზ.)
    [History of Tea Planting in Georgia and Caucasus]
  58. გერმანელი კოლონისტები და ადგილობრივი გლეხობა ამიერკავკასიაში. ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 1, 1946, გვ. 191-227. (რუს. რეზ.).
    [German Colonists and Local Farmers in the Caucasus]
    • გოგოჩაიშვილი ფ. –მნათობი, 1947, გვ. 198-202. [რეც.-Rev.]
  59. გერმანიის ეკონომიკური ინტერესები საბჭოთამდელ ამიერკავკასიაში. – ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 4, 1946, გვ. 215-227.
    [Economic Intereses of Germany in pre-Soviet Tramscaucasus]
  60. თემური მიწათმფლობელობა ამიერკავკასიაში. –ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 1, 1946, გვ. 5-84. (რუს. რეზ.)
    [Land Mark (Village Community) Land Using in Transcaucasia]
  61. ირიგაცია საქართველოსა და ამიერკავკასიაში (1801- 1920). –თბილ. უნტის შრომები, ტ. 27b, 1946, გვ. 33-66.
    [Irrigation in Georgia and Transcaucasia in 1801-1920]
  62. საქართველოს მძიმე მრეწველობა 1921-1946 წლებში. თბ., გამ-ბა “კომუნისტი”, 1946, 48 გვ.; -ბოლშევიკი, 1946, No 1, გვ. 18-48.
    [Heavy Industry of Georgia in 1921-1946]
  63. სიმინდის მეურნეობა ამიერკავკასიაში (1801-1920 წწ.). –საქ. სსრ. მეცნ. აკად. მოამბე, ტ. 7, No 4, 1946, გვ. 225-232.
    [Corn Farming in Transcaucasia]
  64. ალ. წულუკიძე როგორც ეკონომისტი. –მნათობი, 1947, No 4, გვ. 132 –  147.
    [Al.Tsulukidze as an Economist]
  65. ეკონომიკის ტერმინოლოგია. რუსულ-ქართული და ქართულ-რუსული. შედგ. პროფ. პ.გუგუშვილისა და პ.კუჭაიძის მიერ. კ.თარგამაძის რედაქციით და ვ.ბერიძის წინასიტყვაობით. თბ., “ტექნიკა და შრომა”, 1949, 376 გვ.
    [Economic Terminology. Russian-Georgian and Georgian-Russian]
  66. ეკონომიკური მეცნიერება საბჭოთა საქართველოში 1921-1946. –წგ-ში: მეცნიერება საბჭოთა საქართველოში 25 წლის მანძილზე. VI. ეკონომიკა. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკადემიის გამ-ბა, 1947, გვ. 1-33.
    [Economic Science in Soviet Georgia 1921-1946]
  67. მიწათმოქმედების გაუმჯობესებული იარაღები საბჭოთამდელ ამიერკავკასიაში. ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 2, 1947, გვ. 1-59. (რუს. რეზ.)
    [Advanced Agricultural Machinery and Equipment in pre-Soviet Transcaucasia]
  68. მეფრინველეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში. (1801-1920). – თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ. 34 a-b, 1948, გვ. 233-256. (რუს. რეზ.)
    [Poultry Economy in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
  69. მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე პროფესორი ფილიპე გაბრიელის ძე გოგიჩაიშვილი. თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ. 34 a-b, 1948, გვ. 5-15.
    [Im Memoriam Prof. Philipp Gabriel Gogichaishvili]
  70. მევენახეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წლებში. საქ. სსრ მეცნ. აკად. ეკონომიკის ინ-ტის 1 სამეცნიერო სესია. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1949, გვ. 13-17.
    [Wine Planting in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
  71. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 1. თბ., სახელგამი, 1949. 765 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Century. Vol.1]
    • ასათიანი მ. –მნათობი, 1952, No 11, გვ. 150-153. [რეც.-Rev.]
    • Пайчадзе Н., Какабадзе А. И Баланчивадзе И. –Заря Востока, 1950, 8 июня, с. 3. [Рец.-Rev.]
  72. შინამრეწველური მეღვინეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ. –ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 3. 1949, გვ. 77-139. [Home Made Wine Production in Georgia and Transcaucasia in 1801-1920]
    • იაშვილი ნ. –მნათობი, 1950, No 9, გვ. 174-176. [რეც.-Rev.]
  73. ზოგიერთი სადავო ქართული ეკონომიკური ტერმინის დაზუსტებისათვის. საქართველოს სსრ მეცნ. აკად. ეკონომიკის ინ-ტის III სამენიერო სესია. თეზისები. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკად გამ-ბა, 1950, გვ. 5.
    [On Disscutable Economic Terms]
  74. სოფლის მეურნეობა და აგრარული ურთიერთობანი, ტ. 2. ბატონყმობის გაუქმება. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1950. 728 გვ.
    [Agriculture and Agrarian Relations. Book 2. Abolition of Serfdom]
    • Нуцубидзе А. –Заря Востока, 1952, 26 апр., с. 3. [Рец.-Rev.]
  75. შინამრეწველობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ. ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 4, 1950, გვ. 49-114.
    [Home Craft in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
  76. მევენახეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ. -ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 5, 1951, გვ. 281-351.
    [Wine Planting in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
  77. ეკონომიკური ტერმინოლოგიისა და მეცნიერული თარგამანისათვის. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკად გამ-ბა. 1952. 103 გვ.
    [On Economic Terminology and Scientific Translation]
  78. კარლ მარქსი ქართულ პუბლიცისტიკასა და საზოგადოებრიობაში. მე-2 გამოც. თბ., საქ სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1952, 68 გვ.
    [Karl Marx in Georgian Society and Publicizm. 2nd Ed.]
  79. მევენახეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ. -ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 6, 1952, გვ. 87-113
    [Wine Plants in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
  80. ნარკვევები შუასაუკუნებრივი საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური ისტორიიდან. საკრედიტო ასოციაციების ისტორიისათვის. –ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 6, 1952, გვ. 305-336.
    [Midevial Crediting Associations in Georgia and Transcaucasia]
  81. Экономическая наука в Советской Грузии за 30 лет. (1921-1951 гг.). -Труды Ин-та Экономики, т.6, 1952, с. 407-427. [Economic Sciences in Georgia 1921-1951]
    • Самореклама нескромного профессора. –Заря Востока, 1953, 4 марта, с. 2.[Рец.-Rev.]
  82. ამქრული ხელოსნობის დაშლა ამიერკავკასიაში. –ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 7, 1953, გვ. 313-385.
    [Decay of Craft Guilds in Transcaucasia]
  83. ამქრული ხელოსნობის დაშლა ამიერკავკასიაში. (გაგრძელება) -ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 8, 1954, გვ. 251-320.
    [Decay of Craft Guilds in Transcaucasia, Continuation]
  84. გამოკვლევა ქართული მხედრული შრიფტის შესახებ. [გორდეზიანი ბ. ქართული მხედრული შრიფტი. თბ., “ტექნიკა და შრომა”, 1953. 123 გვ.] მნათობი, 1954, No 3, გვ. 156-158.
    [Ref.: Gordeziani B. Georgian Mkhedruli Type]
  85. მარცვლეულის მეურნეობა საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801 –  1920 წწ. თბ., საქ სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1955, 216 გვ.
    [Cereals Economy in Georgia and Transcaucasia 1801-1920]
    • იაშვილი ნ. –საქ. კოლმეურნე, 1956, No 1, გვ. 35; ეკონომიკის ინტის შრომები, ტ. 9, 1956, გვ. 332-336. [რეც.-Rev.]
  86. Сельское хозяйство и аграрные отношения. (Экономическая история Грузии и Закавказья. Источники и материалы). Т. 4. О ликвидации временнообязанных и хизанских отношений. Тб., Изд-во АН ГССР, 1955, 854 с.
    [Agriculture and Agricultural Relations in Georgia, 1801-1920. Book 4. Abolishing of Temporary Juties and Khizan Relations]
    • ხასია ბ. –მნათობი, 1957, No 2, გვ. 186-188 [რეც.-Rev.]
    • ჰასანოვი ი. და ისმაილოვი მ. –კომუნისტი, 1956, 11 დეკ., გვ. 3. [რეც.-Rev.]
    • Абрамян А. –Заря Востока, 1956, 14 ноябр., с. 3. [Рец.-Rev.]
  87. ალ. წულუკიძის ეკონომიკურ შეხედულებათა შესახებ. (გარდაცვალებიდან 50 წლისთავის გამო). –ეკონომიკის ინ-ტის შრომები, ტ. 9, 1956, გვ. 5-25.
    [Economic Views of Al.Tsulukidze]
  88. კარლ მარქსი ქართულ პუბლიცისტიკასა და საზოგადოებრიობაში 1898 წლამდე. მე-3 გამოც. თბ., საქ სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1956, 144 გვ.
    [Karl Marx in Georgian Society and Publicizm till 1898. 3rd Ed.]
    • გორგილაძე ლ. –საქ. კომუნისტი, 1957, No 6, გვ. 96-89 [რეც.Rev.]
    • ხასია ბ. –ცისკარი, 1958, No 6, გვ. 130-132. [რეც.-Rev.]
  89. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 2. თბ., სახელგამი, 1956. 986 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Century. Vol.2]
    • მესხია შ., ასათიანი მ., ხასია ბ. –მნათობი, 1958, No 1, გვ. 180-183. [რეც.-Rev.]
    • Яшвили Н., Какабадзе А. и Чантладзе В. –Заря Востока, 1958, 22 мая, с.3. [Рец.-Rev.]
  90. К истории культуры чая в СССР. –Труды Ин-та Экономики, т.9, 1956, с. 321-328.
  91. Расцвет сельского хозяйства Грузинской ССР. –Заря Востока, 1956, 26 окт., с.3. (Соавтор: Н.Яшвили)
  92. Грузинская Советская Социалистическая Республика. –Большая Советская Энциклопедия, т.50. М., 1957, с.666-669.
  93. Развитие промышленности в Грузии и Закавказье XIX-XX вв. Т.1. Тб., Изд-во АН ГССР, 1957. 343 с. [  Development of Industry in Georgia and Transkaucasia in 19th-20th Centuries]
    • Маслов П.П. –Лит. Грузия. 1958, No 6, с. 116-118; -В сб. Экономика, т.6, Тб., Мецниереба, 1974, с. 275-280. [Рец.-Rev.]
    • Urbanova Z. — Politica Economie, 1958, No 9, p.801-806. [Rev.]
    • ბენდიანიშვილი ა., გოგოლაძე დ., მარგიანი გ. და ხასია ბ. -მნათობი, 1959, No 7, გვ. 177-181. [რეც.-Rev.]
    • Földy T. — Kozga zdaságf Szemle, 1959, No 11, p. 1263-1264. [Rev.]
    • Канчели Т. –Вечерний Тбилиси, 1959, 11 февр., с.2. [Рец.-Rev.]
    • Подколзин А. –Экономические Науки (М.), 1959, No 2, с. 164-167. [Рец.-Rev.]
    • –დროშა, 1959, No 2, გვ. 16. [რეც.-Rev.]
    • –კომუნისტი, 1959, 7 ივნ., გვ.4. [რეც.-Rev.]
    • იწონებენ ქართველი მეცნიერის ნაშრომს. –კომუნისტი, 1960, 20 ივლ., გვ.4. [რეც.-Rev.]
    • კიკვიძე ა. –საქ. ეკონომისტი, 1960, No 7, გვ. 54-63. [რეც.-Rev.]
    • Ахобадзе Т. –Вечерний Тбилиси, 1960, 26. дек,. с.3. [Рец.-Rev.]
    • Heininger G. — Zeitschrift fur Geschichtsus – Senscaft, 1960, Jif.5, s.1198-1204. [Rev.]
    • ჩანტლაძე ვ. –მნათობი, 1962, No 1, გვ. 182-186. [Rev.]
    • Чантладзе В. –Труды Ин-та Экономики АН ГССР, т.13, 1962, с.239-250. [Рец.-Rev.]
    • ბაქრაძე გ. –თბილ. უნ-ტის შრომები, ტ.100, 1963, გვ. 233-258. [რეც.-Rev.]
    • Басилашвили Г. –Вечерний Тбилиси, 1963, 6 мая, с.3. [Рец.-Rev.]
  94. Фабрично-заводская статистика в Закавказье в 1864-1920 гг. –Труды Ин-та Экономики, т.10, 1957, с. 249-305.
    [Industry Statistics in Transcaucasia 1864-1920]
  95. Экономическая наука в Советской Грузии 1921-1956 гг. –Труды Ин-та Экономики, т.10, 1957, с. 5-28.
  96. ეკონომიკური ტერმინოლოგიის შესახებ. –საქ. ეკონომისტი, 1958, No 1, გვ. 92-96.
    [ About Economic Terminology]
  97.  თომა კამპანელა. (1568-1639). დაბადებიდან 390 წლისთავისათვის. -საქ. ეკონომისტი, 1958, No 9, გვ. 57-68
    [ Thomas Kampanella]
  98. თომას მორი. (დაბადებიდან 480 წლისთავისათვის). –საქ. ეკონომისტი, 1958, No 2, გვ. 43-49
    [Thomas Morr]
  99. სოციალისტური და კაპიტალისტური მეურნეობა მშვიდობიანი ეკონომიკური შეჯიბრების ასპექტში. –საქ. ეკონომისტი, 1958, No 1, გვ. 73-79
  100. Грузинскаяа Советская Социалистическая Республика. -Ежегодник Большой Советской Энциклопедии. М., Сов. Энциклопедия, 1958, вып.2, с.101-112.
    [Georgian Soviet Socialist Republic]
  101. მრეწველობის ფორმათა სოციოლოგიური კლასიფიკაციის საკითხისათვის. –საქ. ეკონომისტი, 1959, No 12, გვ. 53-60.
    [Sociological Classification of Forms of Industry]
  102. პოლიგრაფიული მრეწველობის და მეცნიერული თარგმნის ზოგიერთი საკითხი. –საქ. ეკონომისტი, 1959, No 1, გვ. 58-69.
    [Printing Industry (Polygraphy, Typography), Scientifis Tramslation]
  103. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 3. თბ., საბჭ. საქართველო, 1959. 877 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Centuries. Vol.3]
    • ქორიძე დ. –თბილისი, 1959, 26 დეკ., გვ. 2.[რეც.-Rev.]
    • ღლონტი კ. –ლიტ. აჭარა, 1960, No 5, გვ. 81-82. [რეც.-Rev.]
  104. ტექსტილური მრეწველობის ორი ტერმინისათვის “ვეფხის ტყაოსანში”. –მნათობი, 1959, No 11, გვ. 158-163.
    [Textile Production Related Terms in the “Knight in Panther’s Skin” of Shota Rustaveli]
  105. Табаководство в Грузии и Закавказье. 1801-1920. гг. –Труды Инта Экономики, т.11, 1959, с. 155-211.
    [Tobacco Planting in Georgia and Transcaicasia 1801-1920]
  106. თანამედროვე ბურჟუაზიული სოციოლოგიის შესახებ. (სოციოლოგთა IV კონგრესის დელეგატის შთაბჭდილებანი). თბ., საქ. კპ ცკ-ს გამ-ბა, 1960. 38 გვ.
    [Contemporary Western Sociology]
    • კაკულია შ. –სახ. განათლება, 1967, 20 სექტ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
    • რუსიტაშვილი კ. –საქ. კომუნისტი, 1961, No 2, გვ. 90-92. [რეც.Rev.]
    • ქორიძე დ. –თბილისი, 1960, 27 ოქტ., გვ. 2. [რეც.-Rev.]
  107. ილია ჭავჭავაძის ეკონომიკურ შეხედულებათა შესახებ. -ცისკარი, 1960, No 2, გვ. 123-130; No 3, გვ. 117-125.
    [Economic Views of Ilia Chavchavadze]
  108. საქართველოს სსრ. მოკლე ისტორიულ-ეკონომიკური ნარკვევი. პროფ.პ.გუგუშვილის რედ. თბ., საბჭ. საქართველო, 1960. 143 გვ. (თანაავტორები: ს. გამყრელიძე, თ. ხოშტარია)
    [Georgia SSR. Historical-Economic Revue]
    • სოსელია ს. –საქ. ეკონომისტი, 1961, No 3, გვ. 91-92 [რეც.-Rev.]
    • Степанишвили А. –Кутаисскаяа Правда, 1961, 6 апр., с.4. [Рец.Rev.]
    • Koladja J. –Journal of Central European Affears, 1961, vol. 20. [Rev.]
  109. სოციოლოგთა IV მსოფლიო კონგრესი. (იტალიური შთაბეჭდილებანი). –მნათობი, 1960, No 3, გვ. 144-153; No 4, გვ. 126-135.
    [6th World Congress of Sociologists , Italy, 1960  ]
  110. К вопросу о классификации форм промышленности. –Вопросы Экономики, 1960, No 5, с. 137-141.
    [Classification of Industry Formations]
  111. К вопросу о социологической классификации форм промышленности. –Вестник Отд-ния обществ. наук АН ГССР, 1960, No 1, с. 121-127.
    [Sociological Classification of Industry Formations]
  112. Шелководство в Грузии и Закавказье в XIX-XX вв. Тб., Изд-во АН ГССР, 1960. 107 с.
    [Silk Production in Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Centuries]
  113. ვაჟა ფშაველა როგორც პუბლიცისტი. –მნათობი, 1961, No 7, გვ. 143-153.
    [Vazsa Pshavela as Publicist]
  114. ვაჟა ფშაველას სოციოლოგიურ შეხედულებათა შესახებ. (დაბადებიდან 100 წლისთავისათვის). –საქ. ეკონომისტი, 1961, No 7, გვ. 48-62.
    [Sociological Views of Vazsa Pshavela]
  115. საბჭოთა საქართველოს სახალხო მეურნეობა 40 წლის მანძილზე. თბ., პოლიგრაფკომბინატი, 1961. 40 გვ.
    [40 Years of Industry of Soviet Georgia]
  116. საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობა 1921-1961 წწ. პროფ. პ. გუგუშვილის რედ. თბ., საქ. მეცნ. აკად. გამ-ბა, 1961. 620 გვ.
    [Economy of Georgian SSR in 1921-1961]
    • ბახტაძე ვ. –კომუნისტი, 1962, No 1, 13 იანვ., გვ. 3.[რეც.-Rev.]
    • იაშვილი ნ. –საქ. კომუნისტი, 1962, No 1, გვ. 91-93. [რეც.-Rev.] o –თბილისი, 1961, 26 ოქტ., გვ. 2. [რეც.-Rev.]
    • სტეფანიშვილი ა. –მნათობი, 1962, No 3, გვ. 189-191. [რეც.-Rev.]
  117. Грузинская ССР. Краткий историко-экономический очерк. Под ред. П.В.Гугушвили. Тб., Заря Востока, 1961. 134 с. (Соавторы: С. П. Гамкрелидзе и Т. С. Хоштария)
    [Georgian SSR. Short Historical Economic Review]
    • Koladja J. — Slavic Review, 1963, IX. [Rev.]
    • პავლიაშვილი ვ. –საქ. ეკონომისტი, 1963, No 1, გვ. 88-90 [რეც.Rev.]
  118. Ирригация в Закавказье в XIX-XX вв. –Труды Ин-та Экономики АН ГССР, т.12, 1961, с. 161-201.
    [Irrigation in Transcaucasia in 19th-20th Centuries]
  119. О правилах пользования оросительной водой в Закавказье. (К истории ирригации в Закавказье в XIX-XX в.). — В сб.: Вопросы истории сельского хозяйства, крестьянства и революционного движения в России. М., Изд-во АН СССР, 1961, с. 287-295.
    [Rools of Use of Wather for Irrigation in Transcaucasia]
  120. La Science Economie dans la Georgie Sovetique (1921-1961). –Ecole pratique des hautes ėtudes – Sorbonne cahires du monde auswse et Sovietique, 1961, Paris, t. 2, No 1, p. 109-125\f0
  121. ეკონომიკური ტერმინოლოგიისათვის. –საქ. ეკონომისტი, 1962, No 11, გვ. 59-80.
    [On Economic Terminology]
  122. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 5. თბ., საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამბა, 1962. XV, 648 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19-20th Centuries. Vol.5]
    • გამსახურდია კ. პაატა გუგუშვილის მონოგრაფიების მეხუთე ტომი. –ლიტ. საქართველო, 1963, 12 ივლ., გვ. 2.[რეც.-Rev.]
    • Басилашвили Г. –Вечерний Тбилиси, 1963, 6 мая, с. 3. [Рец.-Rev.]
    • Development écomomique de la Georgie et de la Transcaucasie. T. 45, 1962, 1965, pp. 618-664. — Bedi Kartlisa, revue de Kartvelologie, 1966, Paris, v.XXI-XXII, p.219-220. [Rev.]
  123. ქართული ღვინის წარმოების საკითხები. –საქ. ეკონომისტი, 1962, No 4, გვ. 93-94.
    [Production of Georgian Wine]
  124. ქართული შრიფტის გაუმჯობესებისათვის. გამოხმაურება გაზეთ ‘კომუნისტის’ 1961 წ. 1 დეკემბრის ნომერში დაბეჭდილ კ.გამსახურდიას სტატიაზე “მარადიული საუნჯე”. –კომუნისტი, 1962, 30 მარტი, გვ. 3.
    [On Improvement of Georgian Type]
  125. Земледельческая техника в Закавказье в XIX -начале XX вв. -Труды Ин-та Экономики, т. 13, 1962, с. 133-198.
    [Agricultural Technology in Transcaucasia in 19-20th Centuries]
  126. Некоторые вопросы координации и планирования Закавказского экономического района. –Вестник отд. обществ. наук АН ГССР, 1962, No 1, (7), с. 63-74.
    [Some Respects of Coordination and Planning of Transcaucasian Economic Region]
  127. მრეწველობის ფორმები და შრომის შწარმოებლურობა ეკონომიკური განვითარების ტემპთა ასპექტში. –საქ. ეკონომისტი, 1963, 2, გვ. No 34-39.
    [Forms of Industry and Labour Productivity in Respects of the Rates of Economic Development]
  128. ნიკო ნიკოლაძე. (დაბადების 120 წლისთავისათვის). –საქ. ეკონომისტი, 1963, No 9, გვ. 74-83.
    [Niko Nikoladze]
  129. რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის ბალანსისათვის. –საქ. ეკონომისტი, 1963, No 11, გვ. 80-82. (ხელმოწერა: ზაალ მარიამიძე)
    [Balanse of Economy of Georgia]
  130. საქართველოს მოსახლეობა 160 წლის მაძილზე. (1800-1959). -მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის, ტ. 12-13, 1963, გვ. 59-83.
    [Population of Georgia During 160 Years]
  131. ქართული მეღვინეობის მდგომარეობის შესახებ. –საქ. ეკონომისტი, 1963, No 2, გვ. 92-94. (ხელმოწერა: ზაალ მარიამიძე)
    [Georgian Wine Production]
  132. Карл Маркс в грузинской публицистике и общественности до 1898 года. Тб., Изд-во АН ГССР, 1963. 287 с.
    [Karl Marx in Georgian Society and Publicizm till 1898. Rus.]
    • ჩადუნელი ე. –საქ. ეკონომისტი, 1964, No 12, გვ. 85-86. [რეც.Rev.]
    • Квачахия И. и Норакидзе Ю. –Советскаяа Абхазия, 1966, 18 янв., с. 4.[Рец.-Rev.]
    • Островитянов К. –Вопросы Экономики, 1965, No 4, с. 127-129. [Рец.-Rev.]
    • Островитянов К. –В сб.: Экономика, т. 6, 1974, с. 270-273. [Рец.Rev.]
  133. Формы промышленности и производительности труда в аспекте темпов экономического пазвития. –Сообщения АН ГССР, т. 32, No 2, 1963.
    [Forms of Indusrty, Labour Productivity and Rates of Economic Development]
  134. Эволюция общественно-политических взглядов Нико Николадзе. -Лит. Грузия, 1963, No 10, с. 68-73.
    [Evolution of Social and Political Views of Niko Nikoladze]
  135. ინგლისური შთაბეჭდილებები. (მეცნიერების განვითარების ბრიტანული ასოციაციის 126-ე კონგრესის მონაწილის ჩანაწერები). -საქ. ეკონომისტი, 1964, No 12, გვ. 64-77; ლიტ. საქართველო, 1964, 27 ნოემბ., გვ. 2; 4 დეკ., გვ. 4; 11 დეკ., გვ. 4; 25 დეკ., გვ. 2.
    [126th Congress of Britain Assotiation for Development of Science , 1964 ]
  136. მსოფლიო ინდუსტრიისა და ვაჭრობის პრობლემები. –საქ. ეკონომისტი, 1964, No 5, გვ. 86-89. (ხელმოწერა: ზაალ მარიამიძე)
    [Problems of World Trade]
  137. Кормовая база животноводства в досоветском Закавказье. -Труды Ин-та Экономики, т. 14, 1964, с. 159-198.
    [Fodder Base of Cattle Breading in Transcaucasia]
    • ცისკარიშვილი დ. –საქ. ეკონომისტი, 1966, No 4, გვ. 94. [რეც.Rev.]
  138. Славное 40-летие журнала “Мнатоби”. –Заря Востока, 1964, 31 марта, с.1. [Journal “Mnatobi”]
  139. ახალგაზრდობის სოციოლოგიის ზოგიერთი საკითხი. –ახ. კომუნისტი, 1965, 19 ოქტ., გვ. 2-3; 21 ოტ., გვ.3.
    [Sociology of Youth]
  140. თავისუფალი დროის სოციოლოგიის შესახებ. –საქ. ეკონომისტი, 1965, No 10, გვ. 71-76.
    [Sociology of Leisure Time]
  141. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 4, წგ. 1. თბ., მეცნიერება, 1965. 665 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19-20th Centuries. Vol.4, Part 1]
  142. სოფლად შრომის ორგანიზაციის ზოგიერთი საკითხი ახალგაზრდობის სოციოლოგიის ასპექტში. –საქ. ეკონომისტი, 1965, No 11, გვ. 77-87.
    [Sociology of Village Youth]
  143. Животноводство в Закавказье в XIX-XX вв. –В сб.: Вопросы развития народного хозяйства Грузии и Закавказья. Тб., Мецниереба, 1965, с. 5-48.
    [Cattle Breading in Transcaucasia in 19-20th Centuries]
  144. Молодежь: Планы и заботы. Эффект свободного времени. (Результаты социологическо-анкетного обследования). –Молодежь грузии, 1965, 19 окт., с. 3.
    [Effect of Leisure Time of Youth]
  145. Cu privire la clasificaea sociologicä a former industriei. — Revisita de filozofie, Bucuresti, XII, No 2, 1965. p. 245-251.
  146. ეკონომიკური მეცნიერების განვითარებისა და ეკონომიკური კადრების მომზადების ზოგიერთი საკითხი. –საქ. ეკონომისტი, 1966, No 6,გვ. 56-72.
    [Economic Science and Economic Education]
  147. თანამედროვე ბურჟუაზიული სოციოლოგიის შესახებ. თბ., მეცნიერება, 1966. 122 გვ.
    [Contemporary Western Sociology]
  148. ნედლეული ბამბის პირველადი გადამუშავების ტექნიკა საბჭოთამდელ ამიერკავკასიაში. –კრ.-ში: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები. თბ., მეცნიერება, 1966, გვ. 467-477.
    [Tecnology for Row Cotton Processing in pre-Soviet Transcaucasia]
  149. პოლიტიკური ეკონომიის ზოგიერთი ძირითადი ცნება. პროფ. პ. გუგუშვლის რედ. თბ., საბჭ. საქართველო, 1966, 42 გვ.
    [Some Terms of Political Economy, Terminology]
  150. შოთა რუსთაველის სოციოლოგიის საკითხისათვის. –საქ. ეკონომისტი, 1966, No 9, გვ. 52-70.
    [Sociology of Shota Rustaveli]
  151. საბჭოთა საქართველოს სახალხო მეურნეობა ოქტომბრის რევოლუციის 50 წლისთავზე. თბ., საბჭ. საქართველო, 1967. 45 გვ.
    [National Economy of Georgia]
  152. საქართველის სახალხო მეურნეობა. 1921-1967. პროფ. პ. გუგუშვილის რედ. 702 გვ. (ავტ. პ.გუგუშვილი: გვ.1-116, 122-125, 126133, 134-141, 161-167, 660-702). თბ., მეცნიერება. 1967. 702 გვ.
    [National Economy of Georgia 1921-1967]
    • იაშვილი ნ. კუპრეიშვილი გ. და გოგოხია რ. –კრ-ში: ეკონიმიკა, ტ. 6. ეკონ. და სამართლის ინ-ტი. თბ., მეცნიერება, 1974, გვ. 291[რეც.-Rev.]
    • მიქელაძე ი. –საქ. სახალხო მეურნეობა, 1968, No 4, გვ. 82-91. [რეც.-Rev.]
  153. კარლ მარქსი “კაპიტალის” შესახებ. (“კაპიტალის” 1 ტომის გამოცემის 100 წლისთავისათვის). –ეკონომიკისა და სამართლის ინ-ტის შრომები, ტ. 15, 1968, გვ. 81-88.
    [Karl Marx About His “Capital”]
  154. კარლ მარქსისა და “კაპიტალის” შესახებ. –კრ-ში: კ. მარქსის ეკონომიკური მოძღვრება. თბ., მეცნიერება, 1968. გვ. 3-36.
    [Karl Marx and “Caputal”]
  155. კარლ მარქსის იდეები მე-19 საუკუნის 60-80-იანი წლების ქართულ საზოგადოებრიობაში. –კრ-ში: კ. მარქსის ეკონომიკური მოძღვრება. თბ., მეცნიერება, 1968. გვ. 169-192.
    [Spreading of Ideas of Karl Marx in Georgia Society 60-80ies of 19th Century]
  156. საბჭოთა ეკონომიკური მეცნიერებისა და ეკონომიკური განათლების აქტუალური პრობლემები. –მაცნე. (საქ. სსრ მეცნ. აკად. საზოგდ. მეცნ. გან-ბა), 1968, No 2 (41), გვ. 7-47.
    [Actual problems of Economic Sciences and Economic Education]
  157. საყოველთაო ენის სოციოლოგიური ასპექტები. –მაცნე. (საქ. სსრ მეცნ. აკად. საზოგად. მეცნ. გან-ბა), 1968, No 6, გვ. 5-21.
    [Sociological Respects of Universal (International) Language]
  158. Развитие сельского хозяйства в Грузии и Закавказье в XIX-XX вв. Т. 1. Тб., Мецниереба, 1968. 474 с.
    [Development of Agriculture in Feorgia and Transcaucasia in 19-20th Centuries]
    • დრუჟინინი ნ. –სოფლის ცხოვრება, 1970, 3 ნოემბ., გვ. 2. [რეც.Rev.]
    • Дружинин Н. –Заря Востока, 1970, 9 авг., с. 2. –Экономика, т.2. Тб., Мецниереба, 1970, с. 393-397. [Рец.-Rev.]
  159. პირველი ქართული გაზეთი. (‘საქართველოს გაზეთის’ გამოცემის 150 წლისთავისათვის). –ლიტ. საქართველო, 1969, 18 აპრ., გვ. 3.
    [150 Anniversary of the First Georgian Newspaper]
  160. გოგლა ლეონიძე. (დაბადების 70 წლისთავის გამო). –კრ-ში: გოირგი ლეონიძე, საიუბილეო კრებული. თბ., მეცნიერება, 1970, გვ. 47 –  49.
    [Poet Gogla Leonidze]
  161. ვ.ი.ლენინი საბჭოთა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების შესახებ. –მაცნე. (საზოგად. მეცნ. გან-ბა), 1970, No 2, გვ. 73-83.
    [Lenin on Economic Development of Soviet Georgia]
  162. კომუნიზმი და თანამედროვე საზოგადოების პრობლემები. (ვარნის სოციოლოგთა მე-7 საერთაშორისო კონგრესი) -თბილისი, 1970, No 2, 5 ნოემბ., გვ. 3.; Заря Востока, 8 окт., с. 2.
    [7th International Congress of Sociologists in Varna , 1970  . Problems of Communizm and Modern Society]
  163. სოციოლოგიური ეტიუდები. ტ. 1. თბ., საბჭ. საქართველო, 1970, 438 გვ.
    [Sociological Studies (Etudes), Vol.1]
    • ბრეგაძე გ. –სკოლა და ცხოვრება, 1973, No 7, გვ. 86-89. [რეც.Rev.]
    • შარაშენიძე ი. –თბილისი, 1972, 7 თებ., გვ. 3. [რეც.-Rev.]
    • Чантладзе В. –Лит. Грузия, 1972, No 3, с. 93-96. [Рец.-Rev.]
  164. შრომის მწარმოებლურობა ეკონომიკური ზრდის ტემპებისა და გეგმიანობის მეცნიერული საფუძვლების ასპექტში. –მაცნე. (საზოგად. მეცნ. გან-ბა), 1970, No 5, გვ. 7-18.
  165. Labour Productivity in Respect to the Rate of Economic Growth and of the Scientific Principles of Planning. Tbilisi, Metsniereba, 1970. 17 p.
  166. Грузинская Экономическаяа Мысль. –В сб.: Экономика, Т.2. Тб., Мецниереба, 1970, с. 19-32.
    [Georgian Economic Thought]
  167. სოციოლოგიური ეტიუდები. ტ. 2. თბ., საბჭ. საქართველო, 1971, 463 გვ.
    [Sociological Studies (Etudes), Vol. 2]
    • ბრეგაძე გ. –სკოლა და ცხოვრება, 1973, No 7, გვ. 86-89. [რეც.Rev.]
    • -სამშობლო, 1971, No 14, გვ. 4. [რეც.-Rev.]
    • შარაშენიძე ი. –თბილისი, 1972, 7 თებ., გვ. 3. [რეც.-Rev.]
    • ხასია ბ. –საბჭოთა ხელოვნება, 1972, No 6, გვ. 70-73. [რეც.-Rev.]
  168. ფრიდიხ ენგელსი -ეკონომიკური მეცნიერების კორიფე. –წგ-ში: ენგელსი -დიდი მოაზროვნე და პროლეტარიატის მასწავლებელი. თბ., საქ. კპ ცკ-ს გამ-ბა, 1971, გვ. 27-31.
    [Fridrich Engels as Economist]
    • არველაძე ს. –ქუთაისი, 1971, 21 მაისი, გვ. 2. [რეც.-Rev.]
  169. Теоретические аспекты социального планирования и прогнозирования. –Лит. Грузия, 1971, No 7, с. 89-94.
    [Teotethical Respects of Social Planning and Prognozing]
  170. მომსახურების სფერო და მისი პრობლემები. (მოსახლეობის საყოველთაო მომსახურების შესახებ). –თბილისი, 1972, 18 დეკ., გვ. 2.
    [Problems of Public Services]
    • მარგველაშვილი ვ. –თბილისი, 1973, 26 იანვ., გვ. 2.[რეც.-Rev.]
    • კერესელიძე დ. –თბილისი, 1973, 11 აპრ., გვ. 2.[რეც.-Rev.]
  171. საქართველოს სსრ მოსახლეობა 50 წლის მანძილზე. (19211971). (დემოგრაფუილი გამოკვლევა). –მაცნე. (ფილოსოფიის, ფსიქოლოგიის, ეკონომიკისა და სამართლის სერია), 1972, No 3, გვ. 115 –  137.
    [Population of Georgia During 50 Years, 1921-1971]
  172. საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობა 1922-1972. პროფ. პ. გუგუშვილის რედ. (ავტ.: გვ. 9-84, 85-95, 241-289). თბ., მეცნიერება. 1972.
    [National Economy of Georgia in 1922-1972]
  173. Социологические аспекты всеобщего языка. –Лит. Грузия, 1972, No 11, с. 85-91.
    [Sociological respecrs of Universal , Transnational  Language]
  174. Теоретические аспекты планирования и прогнозирования. Тб., Мецниереба, 1972, 80 с.
    [Theoretical Respects of Planning and Prognozing]
    • Мещерякова Н. –Вопросы Экономики, 1972, No 9, с. 137. [Рец.Rev.]
    • Каландадзе Д. Заря Востока, 1973, 18 янв., с. 4. [Рец.-Rev.]
    • Kolaja J. –Journal of American Institute of Planning, 1973, July, No 4, Vol. 32. [Rev.]
  175. აკადემიკოსი ივანე ჯავახიშვილი. –კრ-ში: ეკონომიკა, ტ. 5. თბ., მეცნიერება, 1973, გვ. 374-391
    [Acad. Ivane Javakhishvili]
  176. გამოჩენილი ქართველი ეკონომისტის ფილიპე გაბრიელის ძე გოგიჩაიშვილის ცხოვრება და მოღვაწეობა. (დაბადების 100 წლისთავისათვის). –კრ-ში: ეკონომიკა, ტ. 5. თბ., მეცნიერება, 1973, გვ. 3-106.
    [Prominent Georgian Economist Philipp Gogichaishvili]
  177. სტუმარ-მასპინძლობა. მოგონება კ. გამსახურდიაზე. –დროშა, 1973, No 6, გვ. 12-13.
    [Memories About Konstantine Gamsakhurdia]
  178. საქართველოს სსრ მოსახლეობის აღწარმოების საკითხები. თბ., მეცნიერება, 1973. 224 გვ.
    [Problems of Population Reproduction of Georgia]
    • არაბული გ. –ლიტ. საქართველო, 1974, 7 ივნ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
    • გამსახურდია კ. მრავალმხრივ საინტერესო. –კომუნისტი, 1974, 16 თებ., გვ. 3.; -კრ-ში: ეკონომიკა, ტ. 4. თბ., მეცნიერება, 1974, გვ. 342-344. [რეც.-Rev.]
    • თოლორდავა ზ. –ახ. კომუნისტი, 1974, 12 მარტი, გვ. 3. [რეც.Rev.]
    • ჭანუყვაძე გ. –ეკონომისტი, 1974, No 12, გვ. 73-75. [რეც.-Rev.]
  179. ფილიპე გოგიჩაიშვილის ცხოვრება და მოღვაწეობა. თბილ. უნტის გამ-ბა, 1973. 123 გვ. –ბიბლიოგრაფია
    [Life and Activities of Philipp Gogichaishvili]
    • ჯიბუტი ა. საქ. სახალხო მეურნეობა, 1973, No 10, გვ. 82-83. [რეც.Rev.]
  180. საქართველოს სსრ მოსახლეობის დინამიკის ერთი ახალი კანონზომიერების შესახებ. –ეკონ. და სამართლის ინ-ტის 33-ე სამეცნიერო სესია. თბ., მეცნიერება, 1974, გვ. 14-15
    [New Trend in Dynamics of Population of Georgia]
  181. К истории грузинской экономической мысли. –В кн: Экономика, т. 6. Тб., Мецниереба, 1974. с. 5-17
    [History of Georgian Economic Thought]
  182. Воспоминане об азербайджанском народном поэте С. Вургуне. -Лит. Грузия, 1974, No 9, с. 86-88.
    [Azerbaijan Poet Samet Vurgun]
  183. ალექსანდრე წულიკიძე -პირველი ქართველი მარქსისტიეკონომისტი. –წგ-ში: ალექსანდრე წულუკიძე -რევოლუციონერი, მოაზროვნე. თბ., საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა, 1975, გვ. 210-248.
    [Alexander Tsulukidze, First Georgia Marxist-Economist]
  184. ერთი სოციოლოგიური ტერმინის შესახებ. [Ценность -ფასეულობა და არა ღირებულება]. მაცნე. (ფილოსოფიის, ფსიქოლოგიისა, ეკონომიკისა და სამართლის სერია), 1975, No 3, გვ. 154-167.
    [Term ‘value’ in Georgian]
  185. თბილისი -1000000. (ქალაქის მოსახლეობის ზრდა). -მეცნიერება და ტექნიკა, 1975, No 3, გვ. 11-15; -მნათობი, 1975, No 2, გვ. 129-136.
    [Population of Tbilisi]
  186. აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის დაბადების 100 წლისთავისათვის (1876-1940-1976). –კრ-ში: ეკონომიკა, ტ. 7. თბ., მეცნიერება, 1976, გვ. 47-81.
    [100th Anniversary from the Berth of Ivane Javakhishvili]
  187. ახალი ქართული კულტურის დიდი მშენებელი. (ივანე ჯავახიშვილის დაბადების მეასე წლიათავის გამო). –ეკონომისტი, 1976, No 11, გვ. 45-55.
    [100th Anniversary from the Berth of Ivane Javakhishvili]
  188. აზერბაიჯანის სახალხო პოეტის სამედ ვურღუნის დაბადების 70 წლისთავის გამო. მოგონება. –კრ-ში: სამედ ვურღუნი. თბ., მერანი, 1976, გვ. 14.
    [Azerbaijan Poet Samet Vurgun]
  189. თანამედროვეობა და სტატისტიკა. –ეკონომისტი, 1976, No 3, გვ. 87-88.
    [Contemporary Statistics]
  190. ივანე ჯავახიშვილი და საქართველოს ეკონომიკური ისტორიის საკითხები. –თბილისის უნივერსიტეტი, 1976, 7 ოქტ., გვ. 2.
    [Ivane Javakhishvili and Economic History of Georgia]
  191. კონსტანტინე გამსახურდია. მწერლის გახსენება. –მნათობი, 1976, No 7, გვ. 175-178.
    [Konstantine Gamsakhurdia, Memories]
  192. საერთაშორისო სტატისტიკური ინსტიტუტის XL სესია. 1975, 1-9 სექტ. –კრ-ში: ეკონომიკა, ტ. 7. თბ., მეცნიერება, 1976, გვ. 167-171.
    [XL Session of International Institute of Statistics]
  193. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების 100 წლისთავისათვის. –წიგნის სამყარო, 1976, No 20, გვ.
    [100th Anniversary of Society for Spreading Literacy Among Georgians]
  194. Вопросы формирования современной семьи в связи с воспроизводством населения. –Региональные особенности воспроизводстав и миграции населения. Тезисы… с. 32-34. Тб., Мецниереба, 1976, с. 32-34.
    [Formation of Modern Family in Respects of Population Reproduction]
  195. О формировании семьи в аспекте воспроизводства населения. Доклад. Тб., Мецниереба, 1976. 52 с.
    [Formation of Family in Respects of Population Reproduction]
  196. მეცნიერული ტერმინოლოგიისა და კერძოდ ერთი სოციოლოგიური ტერმინის თაობაზე. (ფასეულობა). –მნათობი, 1977, No 9, გვ. 157-163.
    [Georgian Term for ‘value’]
  197. Социально-экономическое планирование как фактор общественного развития. –Известия АН ГССР, Серия философии, психологии, экономики и права, 1977, No 4, с. 144-160.
    [Social and Economic Planning as Factor of Social Development]
  198. ერის დიდი ქომაგი. ილია ჭავჭავაძის დაბადების 140 წლისთავის გამო. –ეკონომისტი, 1978, No 7, გვ. 63-76.
    [Ilia Chavchavadze, 100th Anniversary]
  199. პირველი ქართული სტამბის 270 წლისთავი. –წიგნის სამყარო, 1978, No 24, გვ. 2.
    [First Georgian Printing House, 270th Anniversary]
  200. სოციალურ-ეკონომიკური გეგმიანობა, როგორც საზოგადოებრივი განვითარების ფაქტორი. –ეკონომისტი, 1978, No 3, გვ. 55-72.
    [Social and Economic Planning as Factor of Social Development]
  201. ქართული სტამბის წიგნის 350 წლისთავი. –წიგნის სამყარო, 1978, No 23 , გვ. 2.
    [350th Anniversary of Georgian Book Printing]
  202. ექლიბრისის მოყვარულთა კლუბის ორგანიზაციისათვის. ღია წერილი “წიგნის სამყაროს რედაქციას”. –წიგნის სამყარო, 1978, No 9, გვ. 2.
    [On Organization of the Club of Lovers of Ex-Libris]
  203. წიგნის შედგენისა და გამოცემის მაღალი კულტურისათვის. -წიგნის სამყარო, 1978, No 9, გვ. 4-5; No 10, გვ. 4-5.
    [Culture of Book Compilation and Editing]
  204. Вопросы формирования семьи в связи с воспроизводством населения. Изд. 2-е. Тб., Мецниереба, 1978. 54 с.
    [Formation of Family in Respects of Population Reproduction, 2nd ed.]
    • –წიგნის სამყარო, 1978, 22 მარტი, გვ. 3.[რეც.-Rev.]
    • სხირტლაძე ა. და ყრუაშვილი ნ. –მაცნე, ფილოს., ფსიქ., ეკონ., და სამართლის სერია. 1978, No 3, გვ. 204-207. [რეც.-Rev.]
  205. მოსახლეობის დემოგრაფიული აღწერა. –მეცნიერება და ტექნიკა, 1979, No 2, 2-5.
    [Demographis Counting of Population]
  206. პირველი ქართული პერიოდული გამოცემის 160 წლისთავი [“საქართველოს გაზეთი”, 1819, 8 მარტი]. –წიგნის სამყარო, 1978, No 2, გვ.2.; -სამშობლო, 1979, No 6, მარტი, გვ. 4-5.
    [First Georgian Periodical “Georgian Newspaper”]
  207. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 6. თბ., მეცნიერება, 1979. 479 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Centuries. Vol.6]
    • მიქავა ა. –წიგნის სამყარო, 1979, No 20, გვ. 3.[რეც.-Rev.]
    • ქორიძე დ. –ეკონომისტი, 1980, No 7, გვ. 74-75. [რეც.-Rev.]
  208. სწრაფი კითხვის თაობაზე. –წიგნის სამყარო, 1979, No 15, გვ. 4-5.
    [Spead Reading Techniques]
  209. უახლესი დემოგრაფიული სიტუაციისა და მოსახლეობის აღწარმოების შესახებ. –ეკონომისტი, 1979, No 1, გვ. 26-34.
    [Rescent Demographic Situation]
  210. ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების 100 წლიათავი. –წიგნის სამყარო, 1979, No 15, გვ. 2.
    [Society for Spreading Literacy Among Georgians, 100th Anniversary]
  211. დემოგრაფიის (დემოლოგიის) შემეცნებითი მნიშვნელობისათვის. –მაცნე, ეკონომიკისა და სამართლის სერია, 1980, No 4, გვ. 5-21.
    [Perceptional Role of Demography (Demology)]
  212. მეცნიერული ლიტერატურის სტილისათვის. –წიგნის სამყარო, 1980, No 6, გვ. 2,7.
    [Style of Scientific Literature]
  213. სოციალურ-ეკონომიკური გეგმიანობა, როგორც საზოგადოებრივი განვითარების ფაქტორი. –კრ-ში: სოციოლოგიისა და დემოგრაფიის პრობლემები, ტ.1. თბ., მეცნიერება, 1980, გვ. 3-36.
    [Social-Economic Planning as a Factor for Public Development]
  214. ქართული საბჭოთა ბეჭდვითი სიტყვის პროდუქცია (ქართული პოლიგრაფიული მრეწველობის 350 წლისთავისათვის). –ეკონომისტი, 1980, No 8, გვ. 42-57.
    [Georgian Typography Production]
  215. ახალგაზრდობის სოციოლოგიის საკითხები. თბ., განათლება, 1981. 122. გვ.
    [Sociology of Youth]
  216. ბუკინისტური წიგნის ვაჭრობის შესახებ. –წიგნის სამყარო, 1981, No 18, გვ. 3.
    [Bookinist (Antique) Book Trade]
  217. ლიტერატურული შრომის ეკონომიკური ბუნების თაობაზე. -წიგნის სამყარო, 1981, No 12, გვ.2, 6.
    [Economic Nature of Literary Work]
  218. საქართველოს სსრ მრეწველობის განვითარებას თავისებურებანი (1921-1937). –მაცნე, ეკონომიკისა და სამართლის სერია, 1981, No 1, გვ. 28-41.
    [Specifics of Industrial Development of Georgia in 1921-1937]
  219. უახლესი დემოგრაფიული სიტუაციის ზოგიერთი საკითხი. -ეკონომისტი, 1981, No 4, გვ. 22-50.
    [Newest Trends in Demography Situation]
  220. საქართველოს რუსეთთან შეერთების სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტები. –ეკონომისტი, 1981, No 4, გვ. 34-45.
    [Social-Economis Respects of Georgia’s Annection onto Russia]
  221. შობადობა -აქტუალური დემოგრაფიული პრობლემა. –საქ. კომუნისტი, 1982, No 5, გვ. 55-61.
    [Fertility – Actual Demographyc Problem]
  222. Ученый и педагог. (Историку А.П.Иоселиани -70 лет). –Заря Востока, 1982, 17 июля, с. 3.
    [A.Ioseliani]
  223. მეცნიერული ლიტერატურის პუბლიკაციისათვის. –წიგნის სამყარო, 1983, No 14, გვ. 2-3.
    [Specifics of Publication of Scientific Literaure]
  224. მოძღვრის გახსენება. [ივ.ჯავახიშვილი]. –სამშობლო, 1983, 6 ივნ., გვ.3.
    [Iv.Javakhishvili, Im Memoriam]
  225. საქართველოს რუსეთთან შეერთების სოციალურ-ეკონომიკური ასპექტები. გეორგიევსკის ტრაქტატის 200 წლისთავისათვის. -ეკონომისტი, 1983, No 7, გვ. 18-25.
    [200th Anniversary of Georgieyvsk Agreement]
  226. ქართველური მოსახლეობის კონცენტრაციის შესახებ. -სამშობლო, 1983, No 7, აპრილი, გვ. 6.
    [Concentration/Consolidation of Georgian (Kartvelian) Population]
  227. შეხვედრები ვლადიმერ მაიაკოვსკისთან. –წიგნის სამყარო, 1983, No 19, გვ. 4.
    [Meetings with Vladimir Mayakovski]
  228. დემოგრაფიული ტერმინოლოგია. (რუსულ-ქართული, პროექტი). –კრ-ში: სოციოლოგიისა და დემოგრაფიის პრობლემები, ტ. თბ., მეცნიერება, 1984. გვ. 289-330.
    [Demographic Terminology]
  229. დემოგრაფიული ტერმინოლოგიის საკითხები. –კრ-ში: სოციოლოგიისა და დემოგრაფიის პრობლემები, ტ. 2. თბ., მეცნიერება, 1984. გვ. 19-189.
    [Respects of Demographic Terms]
  230. კონსტანტინე გამსახურდია. (ხსოვნა სულისა). –წიგნის სამყარო, 1984, No 7, გვ. 4.
    [Konstantine Gamsakhurdia, Im Memoriam]
  231. მინიატურული წიგნები. –წიგნის სამყარო, 1984, No 12, გვ. 4-5.
    [Petit Books]
  232. მტკიცე ოჯახი ერის ფუძე და ლიბოა. თბილისი, 1984, 30 ივლ., გვ. 2-3.
    [Family as Basement of Nation]
  233. ოჯახი -საზოგადოების უჯრედი. –საქ. კომუნისტი, 1984, No 9, გვ. 33-37.
    [Family as Nucleus of Society]
  234. საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX საუკუნეებში. მონოგრაფიები. ტ. 7. ქართული სტამბის წიგნი. თბ., მეცნიერება, 1984. 896 გვ.
    [Economic Development of Georgia and Transcaucasia in 19th-20th Centuries. Vol.6. Georgian Printed Book]
    • კახეთელიძე ვ., ხასია ბ. და გოგოხია რ. –კომუნისტი, 1986, 1 თებ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
    • ცხვედიანი შ., ფიზიცკი მ. და ნორაკიძე ი. –საბჭოთა აფხაზეთი, 1985, 6 ივლ., გვ. 4. [რეც.-Rev.]
  235. ქორწინების ზოგიერთი დემოგრაფიული ასპექტი. –ეკონომისტი, 1984, No 9, გვ. 80-92.
    [Demographic Respects of Merriage]
  236. წიგნის ტირაჟის შესახებ. –წიგნის სამყარო, 1984, 26 სექტ., გვ. 2.
    [Circulation of Books]
  237. ეკონომიკური ტერმინოლოგია. თეორიის საკითხები. -კომუნისტი, 1985, 17 სექტ., გვ. 3; 18 სექტ., გვ. 3.
    [Theory of Economic Terminology]
  238. მოსახლეობა. ოჯახი. შვილიანობა. თბ., მეცნიერება, 1985, 168 გვ.
    [Population, Family, Fertility]
    • გურეშიძე გ. და გოირგაძე ლ. –ქუთაისი, 1986, 16 მაისი, გვ. 3. [რეც.-Rev.]
  239. ნებით ნუ გადავშენდებით. (საუბარი ჟურნალისტ ნ. ჯოხაძესთან). -თბილისი, 1985, 19 ოქტ., გვ. 6.
    [Demography, Population – Danger of Depopulation , Demographyc Catastrophe  of Georgians]
  240. ოჯახისა და შვილიანობის ზოგიერთი საკითხი. — მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის. თბ., მეცნიერება, 1985, გვ. 85-104.
    [Family, Fertility]
  241. ქართველური მოსახლეობის კონცენტრაციის შესახებ. შეკითხვების საპასუხოდ. –ეკონომისტი, 1985, No 6, გვ. 80-83.
    [Concentration/Consolidation of Georgian Population]
  242. შეხვედრა სერგო ორჯონიკიძესთან. მოგონება. –თბილისის უნივერსიტეტი, 1985, 4. ოქტ., No 30-31, გვ. 2.
  243. რუსულ-ქართული ეკონომიკური ტერმინოლოგიის საკითხები. -ეკონომისტი, 1986, No 2, გვ. 89-107.
    [Russian-Georgian Economic Terms]
  244. ადამიანის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა. -საქართველოს სოფლის მეურნეობა, 1987, No 1, გვ. 34-35; No 2, გვ. 16.
    [Average Length of Life]

 

საფუძვლად გამოყენებულია: პაატა გუგუშვლი (1905-1987), ბიობიბლიოგრაფია. “მეცნიერება”, თბ., 168 გვ. 1988. (საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია -ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, ბიბლიოგრაფიული სერია “ქართველი მეცნიერები”). შემდგენელები: ნ.აბუაშვილი და გ.მგელაძე-ბორჯაძე.

Compiled from (384 items): “Paata Gugushvili (1905-1987), Biobibliography”, Tb., Academy Press, 1988, 168 p.

პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი ეკონომიკა პოლიტეკონომია პოლიტიკური ეკონომია სოციოლოგია დემოგრაფია სახალხო მეურნეობის ისტორია სტატისტიკა მეურნეობა ჟურნალისტიკა კონსტანტინე გამსახურდია ხალხთმოსახლეობა სტამბა გამომცემლობა შრიფტი შრიფტები საქართველო ამიერკავკასია კავკასია

თარიღები

Filed under: 07 თარიღები — ბესარიონი @ 4:34 PM

1905 28 (15) სექტ. დაიბადა სოფ. კოდორში, აბაშის რაიონი, სენაკის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია (შესაძლოა 1904).

1906 (7) 15 სექტ. მონათლა თედორე ხოშტარიამ

1912-1914 სწავლობდა კოდორის ‘განათლების სამინისტროს ერთკლასიან სასწავლებელში’

1914(15)-1917 სწავლობდა აბაშის ორკლასიან სასწავლებელში, შემდეგ 1916 წელს გახსნილ 4 კლასიან საქალაქო სასწავლებელში

1916 გარდაეცვალა დედა

1917(18)-1920 სწავლობდა ფოთში, ჯერ ექვსკლასიან საქალაქო სასწავლებელში, 1917-დან ფოთის გიმნაზიაში

1920-1922 სწავლობდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში, შემდგომ – ტექნიკუმში

1922 ზაფხული ცხოვრობდა კოდორში, თბილისის უნივერსიტეტში სწავლის დაწყებამდე

1922-1923 მუშაობდა თბილისის ტელეფონის ქსელის სამმართველოში – მონტიორად, მოანგარიშედ, ბუღალტრად

1923-1927(28) სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ჯერ მათემატიკის, 3 თვე) სოციალურ-ეკონომიკურ ფაკულტეტზე – დაამთავრა ფინანსისტ-ეკონომისტის სპეციალობით

1922-3? ცხოვრობდა დედის ძმასთან-ბიძიასთან, იონა კიზირია და დეიდასთან

1924-1925 მუშაობდა სახელმწიფო გამომცემლობის N 1 სტამბაში – ასოთამწყობად

1925-1926 საქართველოს სამთამადნო მუშათა პროფკავშირის ცენტრალური გამგეობის მოანგარიშე

1926 მუშაობდა რსფსრ სახელგამი (მოსკოვი), სტატისტიკოსად

1928-1929 მუშაობდა საქართველოს სოცუზრუნველყოფის კომიტეტის ბუღალტრად, მთავარი ბუღალტრად

1930-1940 თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოცენტი

193? ცხოვრობდა ლიბკნეხტის ქუჩაზე, და შურასთან ერთად

1928-1966 მუშაობდა თბილისის, მოსკოვის, ლენინგრადის არქივებში წყაროების გამოვლენასა და შესწავლაზე

1930-1968 თსუ ეკონომიკურ ფაკულტეტზე კითხულობდა სახალხო მეურნეობის ისტორიის, ტექნიკის ისტორიისა და პოლიტიკური ეკონომიის კურსს

1934 იმოგზაურა ხევსურეთში კ. გამსახურდიასთან და გიორგი გამყრელიძესთან ერთად

1936.4 დაქორწინდა თამარ თოდაძეზე

1936 გარდაეცვალა და, ლუბა, ნაწლავების ტუბერკულიოზით

1937 გარდაეცვალა ვაჟიშვილი (გიორგი, 3 თვისა), დიზინტერიით

1938(37) გარდაეცვალა მამა ბესარიონი, დაბ. 1879 წ., ფილტვების ანთებით

1938 თსუ სამეცნიერო საბჭომ honoris causa მიანიჭა ეკონომიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხი

1939 გარდაეცვალა მეუღლე თამარი, ფილტვების ტუბერკულიოზით

1939, ოქტ შედის სკკპ წევრად

1940 დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია

1940 გარდაცვალებამდე, თსუ პროფესორია

1940-1945 თსუ პოლიტიკური ეკონომიის კათედრის გამგეა

1941, იანვარი გარდაეცვალა და, ალექსანდრა, ხერხრმლის ტუბერკულიოზით

1941-1943 შეთავსებით გაწვეული იყო ‘დესანტების გამანადგურებელ’ თავდაცვის ბატალიონში

1943.7.4 იწონის 76 კილოგრამს (ომის სიდუხჭირეში დაუკარგავს 12 კილოგრამი

1944-1976 საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის (მისი ინიციატივით დაარსებული) ეკონომიკის ინსტიტუტის დირექტორია

1944 დაქორწინდა ნინო მიქაბერიძეზე

1944 დაჯილდოვდა მედლით ‘კავკასიის დაცვისათვის’

1945-დან საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებრივი განყოფილების ბიუროს წევრია

1945.5.6 შეეძინა ვაჟი, ბესარიონი

1947.1.15 შეეძინა ვაჟი, გულბაათი

1948-დან საქართველოს საზოგადოების ‘ცოდნის’ გამგეობის წევრია

1951 ნოემბ მონაწილეობს სკკპ ცკ მიერ მოსკოვში მოწყობილ ეკონომიკურ დისკუსიაში

1953 მოხსნეს დირექტორობიდან 20 მარტს, აღადგინეს (რეაბილიტირება) 27 მაისს

1954 დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით

1956-დან სსრკ საგეგმო კომიტეტის წევრი

1958-დან უცხოეთთან მეგობრობისა და კულტურული კავშირის საქართველოს საზოგადოების გამგეობის წევრი და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა საქციის თავმჯდომარე

1958-1962 საბჭოთა სოციოლოფიური ასოციაციის პრეზიდიუმის წევრი (მოსკოვი)

1958-1967 ჯურნალ ‘საქართველოს ეკონომისტის’ მთავარი რედაქტორია

1959 მონაწილეობდა მოხსენებით სოციოლოგთა მე-4 მსოფლიო კონგრესის მუშაობაში (იტალია), აირჩიეს მსოფლიო სოციოლოგიური ასოციაციის საბჭოსა და აღმასკომის წევრად

1960-1970 საბჭოთა სამეცნიერო ეკონომიკურ დაწესებულებათა ასოციაციის (მოსკოვი) პრეზიდიუმის წევრი

1961 აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიი წევრ-კორესპონდენტად

1962 მიენიჭა საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება

1963-დან ჟურნალ ‘მაცნეს’ სარედაქციო კოლეგიის წევრი (საქ სსრ მეცნ. აკად. საზოგადოებრივ მეცნიერებათა ორგანო)

1965 მონაწილეობდა მეცნიერების განვითარების ბრიტანული ასოციაციის კონგრესის მუშაობაში (ბირმინჰემი, ლონდონი)

1966-დან ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი რედაქციის წევრი და მისი ეკონომიკური სექციის თავმჯდომარე

1966 დაჯილდოვდა ‘საპატიო ნიშნის’ ორდენით”

1968-დან კითხულიბდა სოციოლოგიის კურსს თბილისი სახლმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკურ ფაკულტეტზე

1970 ეკონომიკური ისტორიის მე-5 მსოფლიო კონგრესის ორგკომიტეტის წევრი (ლენინგრადი). მონაწილეობდა სოციოლოგთა ბე-7 მსოფლო კონგრესის მუშაობაში (ბულგარეთი)

1971-დან საზღვარგარეთ მცხოვრებ თანამემამულეებთან კულტურული ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოების გამგეობის წევრი

1974 მარტი აირჩიეს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად, საზოგადოებრივ მეცნიერებათა განყოფილებაში

1974 ეკონომისტთა მე-4 საერთაშორისო კონგრესის ორგკომიტეტის წევრი (ბუდაპეშტი, უნგრეთი)

1975 მონაწილეობდა საერთაშორისო სტატისტიკური ინსტიტუტის მე-40 სესიის მუშაობაში (ვარშავა, კრაკოვი პოლონეთი)

1976 გაანთავისუფლეს ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის დირექტორის თანამდებობიდან

1976-დან საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის დემოგრაფიისა და სოციოლოგიის პრობლემათა განყოფილების გამგე

1976-დან საქ. სსრ მეცნ. აკად. პეზიდიუმთან არსებული საქართველოს მოსახლეობის (დემოგრაფიის) სოციალურ-ეკონომიკურ პრობლემათა სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე

1977-1979, 1981- 1983, 1985 ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა აკადემიის დემოგრაფიულ ექსპედიციებს რესპუბლიკის რაიონებში

1981-დან სსრკ მეცნ. აკად. პრეზიდიუმის და სსრკ მეცნიერებისა და ტექნიკის სახ. კომიტეტთან არსებული ‘სსრკ მოსახლეობის, შრომითი რესურსებისა და შრომის დაცვის პრობლემური კომისიის’  (მოსკოვი) წევრი

1987.2.27 გარდაიცვალა

1990 ივლისი გარდაეცვალა ვაჟიშვილი გულბაათი, 1989 წ. 9 აპრილს მიღებული მოწამვლის შედეგად

1992 გარდაეცვალა მეუღლე ნინო

პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი ეკონომიკა პოლიტეკონომია პოლიტიკური ეკონომია სოციოლოგია დემოგრაფია სახალხო მეურნეობის ისტორია სტატისტიკა მეურნეობა ჟურნალისტიკა კონსტანტინე გამსახურდია ხალხთმოსახლეობა სტამბა გამომცემლობა შრიფტი შრიფტები საქართველო ამიერკავკასია კავკასია

Paata Bessarion Gugushvili პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი

Filed under: 08 პაატა გუგუშვილზე — ბესარიონი @ 3:20 PM

A Short Review of Scientific Work and Public Activities,
by Vakhtang Kakhetelidze, Bekirbi Khasia
From “Paata Gugushvili (1905-1987), Bibliography”, Tb., 1988, pp. 27-37.

Professor Paata Gugushvili, doctor of economic sciences, Honored scientist, Member of the Georgian SSR Academy of Sciences, is the author of a large number of works dealing with problems of political economy, history of Social and economic thought, development of the national economy, planning, sociology, demography, bibliology, journalizm, socio-economic development of the Transcaucasia and the Georgian SSR, economic policy of the CPSU, socialist construction.

Gugushvili was born on 15 (new style 28) September 1905 in the village of Kodori (Abasha district). He received his secondary education in the gymnasia of Poti and Kutaisi. In 1927 he graduated from the socio-economic faculty of Tbilisi State University as a specialist in economics and financing. He also attended lectures in law and the history of Georgia, and took part in the seminars on the economic history of Georgia, numismatics and metrology, conducted by Acad.Iv.Javakhishvili. Gugushvili’s work – “The Georgian Book in 1629-1929“-was published first in 1929. It represented a statistical-economic monograph devoted to the 300th anniversary of the Georgian printed book.

From 1930 to his death, Gugushvili delivered – at different times – lectures at Tbilisi State University on the history of national economy, political economy and sociology (from 1968). In 1940-45 he headed the chair of political economy.

In 1938, on the recommendation of professors P.Gogichaishvili, G.Natadze and M.Polievktov the scientific council of the University conferred on Gugushvili the degree of candidate of economic sciences Honoris Causa, on the basis of his published works.

In 1940 Gugushvili defended his Doctoral thesis “Colonization of Georgia by Russian Empire“. His official reviewers and opponents Acad.Iv.Javakhishvili, Prof. N.Berdzenishvili and Prof.P.Gogichaishvili described his thesis as an outstanding achievement of Georgian humanitarian studies. The foundation was thereby laid for the study of the problems of socio-economic development of Georgia and Transcaucasia in the 19th and 20th centuries, this ultimately becoming the main line of his research.

In 1961 Gugushvili was elected corresponding member of the GSSR Academy of Sciences, and in 1974 -its full member.

Among Gugushvili’s studies devoted to problems of socio-economic thought, journalism and publicism his “Georgian Journalism” vol. I (1941) and “Karl Marx in Georgian Publicism and Community” (published four times in Georgian and twice in Russian in 1943-1971) are of special significance, as well as a number of studies published in collected papers and journals.

Beginning with the 1950s sociological investigations intensified in the Soviet Union. A Soviet Sociological Association was founded and Gugushvili was elected member of its presidium. In 1959 a 5-member Soviet delegation, including Gugushvili, took part for the first time in the 4th International Sociological Congress (Streza, Italy). At that Congress Gugushvili read a paper entitled: “A Sociological Classification of the Forms of Industry“, giving a novel interpretation of the interrelationship of socioeconomic formations and forms of industry and their succession. Gugushvili was elected member of the Council and of the executive committee of the International Sociological Association. From that time he took an active part in the work of the International Congresses of economists and sociologists.

Among his studies dealing with sociological problems note should be made of his studies: “On the Modern Bourgeois Sociology” 1960, 1966), “Sociological Studies” in two volumes (1970-1971), “Theoretical Aspects of Planning and Prognostics” (1972, in Russian). “Problems of the Sociology of the Youth” (1981). He was the initiator and chief editor of the collected papers “Problems of Sociology and Demography” (in Georgian).

Gugushvili was the first in Georgia to suggest a sociological study of the youth of the countryside by the questionnaire method with a view to determining manpower resources and vocational orientation.

Special mention should be made of Gugushvili’s studies devoted to the socio-economic problems of demography, viz. “The Colonization of Georgia and the Caucasus in the 19th Century” (1949), “The population of Georgia Over 160 Years” (18001960), “The Problems of the Reproduction of the Population of the Georgian SSR” (1973), “The Population of the Georgian SSR” – see Coll. Papers: “The Population of the Union Republics” (1977), “Problems of the Family Formation in the Aspect of the Reproduction of the Population” (1978, 2nd edition), “The Population, the Family, the Size of the Family” (1985), “Demographical Essays” (1987), and others.

It should be noted that Gugushvili’s study “Problems of the Reproduction of the Population in the Georgian SSR” was widely acclaimed. The Russian summary of the work (42 pages) was endorsed by the Central Statistical Board of the USSR Council of Ministers. Prof.B.Urlanis [Б.Урланис] (3.12.I974), a prominent Soviet demographer, wrote to the author: “It is an unprecedented occurrence in science, and especially the humanities, for a study already published in two languages in a mass edition to be copied in large numbers at a state body -the Central Statistical Board – and as an interesting work sent to relevant offices and organizations as well as to all the libraries of the Soviet Union”.

From 1973 Gugushvili directed the GSSR Acad. Sci. Scientific Council for Socio-Economic Problems. The Council studied problem of the reproduction of the population and manpower resources with a view to working out practical recommendations for a corresponding demographic situation.

Gugushvili took an active part in the economic discussion organized in Moscow in 1951 by the Central Committee of the CPSU and devoted to the compilation of a manual of political economy. This was the first comprehensive and at the same time widely recognized manual of Marxist-Leninist political economy, the Georgian translation of which was edited by Gugushvili.

Gugushvili contributed much to the development of Georgian socio-economic terminology. His “Economic Terminology” (Russian-Georgian and Georgian-Russian) was first published in 1947. Vukol Beridze, a well-known Kartvelologist and corresponding member of the USSR Academy of Sciences, wrote in the preface to this book: “The terminology is accurate… From this point of view it is a great advance. Suffice it to note also that hitherto different Russian terms were translated by a single Georgian term. Now every Russian term has its corresponding single Georgian term, which does credit to the compiler of the dictionary. Another novelty that attracts the reader’s attention in this terminology is the genuinely Georgian makeup of the terms”.

Later Gugushvili’s following works were published: “On Economic Terminology and Scientific Translation” (1952), “Problems of Demographic Terminology” (1975, 1987) and a number of articles dealing with the urgent questions of Georgian socioeconomic terminology. It should be noted that the new Georgian economic terminology developed by Gugushvili evoked a broad response: the ensuing discussion continued for several months and exerted considerable influence on the development of Georgian economic thought and on the training of skilled economists.

As noted above, problems of the economic development of Georgia and Transcaucasia held a leading place in Gugushvili’s scientific research, one series of his studies being devoted to them, viz. “Economic Development of Georgia and Transcaucasia in the 19th-20th Centuries საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX სს.” (vols. I-VII, 1949-1984). Over 70 monographies were published by him in this series, some of them in Russian.

The monographies in question deal with the following topics: agricultural (agriculture, plant-growing, cattle breeding) and agrarian relations; industry, its branches and forms household, domestic industry, handicraft, мanufactory, factory-and-works; transport and communications; trade (home and foreign); class structure of society: towns, urban system and the interrelationship between the town and the countryside.

The following problems were also elucidated in these studies: the incorporation of Georgia and Transcaucasia in Russian empire; the process of formation of a new state and socio-political structure; economic and demographic colonization; the disintegration of feudalism and the emergence and development of the capitalist mode of production; cultural construction, and so on.

Many reviews of these studies have been published by Soviets and foreign specialists.

Prof.V.Bakhtadze, one of the reviewers of the book “The Emergence and Development of Capitalism in Georgia and Transcaucasia” (1941), wrote: “Gugushvili’s new book is devoted to a highly interesting and responsible topic. Basing on the analysis of a large number of documents – largely brought to light by himself -and unpublished historical materials, Gugushvili presents a unitary picture of the development of capitalism in Georgia and Transcaucasia… Professor P. Gugushvili has attained outstanding scientific generalizations” (“Заря Востока”, 194I, N 12).

Professors N.Iashvili, A.Kakabadze and N.Paichadze arrived at the following conclusion “Prof. Gugushvili’s study is a valuable acquisition of the economic literature in the field of the study of the economic history of Georgia and Transcaucasia. Due to the great interest of Soviet readers in this book it is advisable to have it published in Russian”.

“Prof. Gugushvili’s monograph acquires great significance not only for elucidating the economic history of Georgia and Transcaucasia but also for explaining the process of development of Russian capitalism, i.e. of the capitalist development of the former outlying regions of Tsarist Russia” (“Заря Востока”, 1950, No 20).

The reviewer of the magazine “Sakartvelos kolmeurne” observed: “…Gugushvili thoroughly studies the history of the development and distribution of individual food grains (wheat, maize, millet, rice, oats, rye) their varieties, sown area, crop capacity, fluctuation of prices… On the basis of a correct analysis of the economic processes here are elucidated the problems of grain forage balance and grain growing in the aspect of the Russian -and World grain markets”.

Acad.A. Sumbatzade highly appreciates Prof. Gugushvili’s study saying that he is “one of the outstanding researchers into the industry of the Transcaucasia, being the first in the Soviet period to initiate the study of this problem according to a vast scientific plan” (A. Sumbatzade “Промышленность Азербайджана в XIX в.”, 1964, Баку, p. 227).

As Prof.T.Azatyan concludes “The volume under review is theoretically accomplished… the author has used a large number of archival documents, materials major, literary works devoted to the economic development of Transcaucasia… he has conscientiously sought to be unbiased. His work attracts the attention of vast sections of tour intelligentsia by the rich and interesting historical data and statistical tables adduced, as well as by the lucid language, facilitating the popularization of the study… ” (The magazine “Aiastani togovordakantntesutiup”. Yerevan, 1959, N 3).

In the conclusion of his review Prof.A.Podkolzin [А.Подкользин] writes: “In flour historic-economic literature groundless views are often expressed denying the organization of artisanship in Russia, including the vast territory of colonial regions. Prof. Gugushvili’s study leaves no ground for such assertions. He adduces comparative material on Tbilisi and the Transcaucasian artisans in general and on all the types of handicraft corporations in the West and in Oriental countries. He analyses in detail the social nature of artisan cooperation, important not only for solving many noot points of the economic organization of pre-Revolution Russia but also for a correct interpretation of the history of the economic development of many Western and Oriental countries… for shedding light on questions of the history of the national economy of the USSR” (“Экономические Науки”, M, 1959, N 2).

In his extensive review Prof.P.Maslov [П.Маслов] writes “It should be noted that the author studies the problems of the developments of industry in Transcaucasia on a broad plan. As a rule he begins his investigations of separate types of industry with elucidating the sociological questions as to the essence and social nature of the given type of industry by recourse to comparative materials on the industries of Russia and foreign countries and by a critique of the views of bourgeois economists and historitians.

It is especially noteworthy that -on the basis of studying the works of the classics of Marxism-Leninism – Gugushvili advances absolutely independent (novel) ideas in elucidating the most complex problems, of individual types of industry.

On the whole, it should be acknowledged that the appearance of P.Gugushvili’s monograph is a significant development in the economic science. The publication of Russian translation of Prof.P.Gugushvili’s book by the Academy of Sciences of the Georgian SSSR is of considerable scientific significance”.

This is what Acad.N.Druzhinin [Н.Дружинин] said about Gugushvili’s work “The development of Agriculture in Georgia and in Transcaucasia” (vol. I, 1968): “The author has succeeded in bringing to light a vast amount of archival documents, materials from journals and the press, epistolary evidence, etc.; has also taken into account the historical and economic works of his predecessors… Though the book deals largely with the capitalist period, the author always proceeds from a broad chronological perspective his excursus to the Classical antiquity, attention is focused on the pre-reform period, on the ascertainment of the main trends of developed economic processes; along with economic facts, the author describes the general national peculiarities of the mode of life of the population, its cultural traditions and customs. Along with each economic fact the reader can perceive its attendant social changes.

… Having closed P. Gugushvili’s book, you remain under the impression of what you have read and desire to read its continuation. The Transcaucasia, and especially Georgia, has been known from ancient times for its achievements in plant-growing -not only for grain farming, but also for various southern cultures (in particular, vine)… Gugushvili’s studies dealing with the economics of the Transcaucasia should be translated into Russian and published.

The immediate tasks set by the Party and the Government at the present stage call for a good knowledge of the historical experience of our peoples. The development of their economy through the centuries, various conditions, national traditions, climate and the cultural level of the population should also be taken into account. From this point of view the translation of P. Gugushvili’s monographs into Russian is not only of political significance as well. By arriving at this conclusion I should like to draw the attention of Georgia’s relevant organizations to the urgent need for Soviet historians, economists and practical workers to speedily lay hands on this scientific tool which will help them gain a deep insight into our socialist changes The merits of P. Gugushvili’s scientific works published in Russian are attested by reviews published not only in Russian, Georgian and Armenian but also in Czech, German, Hungarian, French and English” (“ეკონომიკა Ekonomika”, vol. Vl, pp. 273-275).

The Soviet scientific community urgently demands the translation into Russian and publication of mater studies published in national languages.

This question was considered in the Russian press as far back as the end of the 1940s. Prof.Goryanov [Горянов] wrote, “The scientists of our country show a profound interest in the scientific interest of the fraternal republics. Unfortunately, this legitimate interest cannot be always satisfied… Such studies as Gugushvili’s “The Economic Development of Georgia and the Transcaucasia in the 19th-20th Centuries”, Acad.Iv.Javakhishvili’s “Georgian Paleography” has not become the property of the wide scientific community. The Presidium of the USSR Academy of Sciences and the Coordination Council on the scientific work of the constituent republics should look into these matters”.

Acad.R.Ostrovityanov [Р.Островитянов] wrote on Gugushvili’s book -“Karl Marx in Georgian Publicism and Community” (1964) -“Working on problems of sociology in general, and, the economic development of Georgia and Transcaucasia in particular, Gugushvili succeeded in bringing to light the peculiarities of the rise and spread of Marxist, and in general socialist ideas in Georgia. This Work can be used in studying the history of Marxism in the other republics of the Soviet Unions” (“Вопросы Экономики”, 1965, N4,6 pp. 127-129).

The author of a review published abroad, who goes out of his way in censuring the methodological principles of this monograph, written according to the ‘Marxian recipe’, is impelled to acknowledge that in Prof.P.Gugushvili’s book, the part devoted to the history of credit “is very interesting; he asserts that 12th century Georgia was not a fortuitous phenomenon and that in the period in question all the forces of the nation attained high development” (“Grandeur de le Nation”, Paris, N5, 17-72).

Studies on small-scale industry, published in the 1930th, were revised in the 1950s and included in the 5th volume of Gugushvili’s monograph – “The Economic Development of Georgia and Transcaucasia in the 19th-20th Centuries“, published in 1963.

In 1957 the Publishing house of the USSR Academy of Sciences published an abridged Russian translation of these monographs as a separate book “The Development of Industry in Georgia and Transcaucasia Развитие Промышленности в Грузии и Закавказье, vol. I“. Several important reviews were devoted to this book:

  1. “Politische ökonomie” (Prague, 1958, N 9, pp.801-805). Prof.Z.Urbanova, the reviewer of the periodical of the Academy of Sciences of Czechoslovakia, arrived at the following conclusion: “Such original and stimulating economic works are published in the Georgian Soviet Republic the study of Which may become a valuable storehouse of knowledge to us.
  2. “Kozgazdasaga Szerne” (Budapest, 1959, N 5, pp.1263 – 1269). According to Prof.T.Fyold, reviewer of the periodical t of the Hungarian Academy of Sciences, concludes: “AII theoretical view of political economy are reflected in Gugushvili’s study… From the point of view of the method of investigation this work is exemplary for the Hungarian specialists in the history of economics and political economy”. 
  3. “Zeitschrift für Geschiche Wissenschaft”, (Berlin, 1960, N5, pp.1198-1204). The reviewer, Prof.G.Heiniger: “This work contains highly significant material for the history of a country, geographically remote from us but noteworthy in many respects from the viewpoint of mankind’s history. It is at the same time a valuable theoretical gain for science”.  

The bibliography of the 4th and 5th volumes of Gugushvili’s monographs was published also in the journal “Revue de Kartvelologie” (Paris, 1966, vol. XXI-XXII), the exposition of the contents of both volumes is concluded with the following words: “P. Gugushvili, Corresponding Member of the GSSR Academy of Sciences, is an outstanding economist of the USSR.” (p. 219). Prof.J.Koladza revuing the book “Theoretical Aspects of Planning and Prognostics” is mentioning P.Gugushvili as “highly erudite Soviet scientist” “Journal of American Institute of Planners”, 1973, vol. 39, No 4.

Acad. P. Gugushvili is the author of about 500 studies, including 50 books. Many reviews and bibliographies have been published on his works in Georgian, Russian, Armenian, Azerbaijanian, Czech, Hungarian, German, French, English, and other languages. The authors of these reviews are: Iv.Javakhishvili, P.Gogichaishvili, K.Gamsakhurdia, N.Berdzenishvili, G.Leonidze, Sh.Nutsubidze, V.Beridze, A.Sumbatzade, G.Heininger, J.Koladza, N.Melser, Z.Urbanova, K.Salia, T.Fyold, B.Polievtkov, P.Maslov, P.Podkolzin, G.Ismailov, V.Chantladze, Sh.Meskhia, L.Gorgiladze, V.Kakhetelidze, S.Jorbenadze, B.Khasia, N.Iashvil, I.Kacarava, G.Nadareishvili, A.Kakabadze, N.Karkashadze, R.Gogokhia, I.Norakidse, G.Adeishvili, G.Azatyan, I.Bajadze, L.Asatiani, D.Koridze, G.Chanuqvadze, V.Iremadze, V.Bakhtadze, A.Ioseliani, K.Babilodze, G.Chagelishvili, and others.

It should be noted that Gugushvili early won international recognition as a scientist. Thus, in 1964, when preparations for the World Congress of Historians were getting under way, Acad.N.Druzhinin – in his open letter published simultaneously in Russian and Italian to the eminent Italian scientist Franchesco Venturi – named Academicians S.Strumilin, P.Lyashchenko and Prof.P.Gugushvili as the authors of basic Soviet studies on problems of economic relations.

From 1940 Gugushvili was member of the editorial board of the Georgian edition of the works of the classics of Marxizm-Leninizm. He translated and edited the textbooks and manuals on the history of political economy and the national economy. From the 1930s he was member of the editorial board of the Georgian monthly economic journal and from 1958 editor-in-chief of the journal “Sakartvelos Ekonomisti“, holding the post for 10 years.

Acad. Gugushvili was member of the chief editorial board of the Georgian Soviet Encyclopedia and chairman of its economic section; member of the editorial boards of Acad.I.Javakhishvili’s selected works in 12 volumes and of the 5-volume edition – “The History of Artisanship and Domestic Production in Georgia”; editor-in-chief of Prof. P. Gogichaishvili’s works in 2 volumes.

Gugushvili was member of the Commission for the improvement of the Georgian Type, and of the Planning Committee of Georgia, as well as of the Board for Friendship and Cultural Relations with Foreign Countries, of the scientific councils of a number of research institutes and higher educational institutions of Tbilisi and Moscow, Rector of the People’s University of the GSSR Trade Unions.

Acad. Gugushvili was the initiator of the establishment of the Institute of Economics of the GSSR Academy of Sciences in 1944 (at present the Institute of Economics and Law) that he directed for a quarter of a century. This Institute played a significant role in the development of economic science and in the study of major problems and training of skilled personnel. Suffice it to note that the staffs of scientific-research institutes and the chairs of economic disciplines of higher educational institutions of the republic are largely made up of graduates of the Institute.

We wish to conclude this brief review by citing Acad.K.Gamsakhurdia‘s appreciation first published more than two decades ago: “By his long and highly fruitful activities, Gugushvili laid a firm foundation of the new Georgian economic science… setting the tradition of truly systematic research by his many-volume studies raising and elucidating major problems, training new specialists, establishing the Institute of Economics, developing scientific terminology, and so on. A Georgian school of Soviet Economists has been founded, generally ranking first in the great Soviet science” (K. Gamsakhurdia, Works, vol. VIII, 1985, Tbilisi, pp.205-206)

ძირითადად და უმთავრესად ქართულად წერდა. ხშირად, კეთილის მსურველები ურჩევდნენ -“ბატონო პაატა, თქვენს რუსულად გამოცემულ ნაშრომებს უდიდესი წარმატება აქვს, რატომ უფრო მეტს არ აქვეყნებთ რუსულად”-ო. ამაზე პასუხობდა – “მეთუ არ ვწერე ქართულად, აბავინ უნდა წეროს”-ო.

პაატა ბესარიონის ძე გუგუშვილი ეკონომიკა პოლიტეკონომია პოლიტიკური ეკონომია სოციოლოგია დემოგრაფია სახალხო მეურნეობის ისტორია სტატისტიკა მეურნეობა ჟურნალისტიკა კონსტანტინე გამსახურდია ხალხთმოსახლეობა სტამბა გამომცემლობა შრიფტი შრიფტები საქართველო ამიერკავკასია კავკასია

Create a free website or blog at WordPress.com.